Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Đắk Lắk, địa phương vừa ghi nhận 2 trường hợp mắc viêm não mô cầu trong cùng một gia đình. Bệnh nhi là cháu N.D.T.E. (2 tuổi, tạm trú tại phường Tân An) đã không qua khỏi do diễn biến bệnh quá nhanh và nặng.

Trước đó, ngày 23/4, cháu E. có biểu hiện sổ mũi. Đến ngày 25/4, trẻ sốt cao, nôn ói, lơ mơ và được người nhà đưa vào Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh với chẩn đoán theo dõi nhiễm trùng huyết và nhiễm não mô cầu.

Sau đó, bệnh nhi được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên để tiếp tục điều trị. Dù được tích cực cấp cứu, cháu bé đã tử vong vào sáng 26/4, với chẩn đoán nhiễm trùng huyết do não mô cầu thể tối cấp kèm viêm phổi.

Gia đình cho biết, cháu E. chưa đi nhà trẻ và chưa được tiêm vắc-xin phòng bệnh não mô cầu. Qua điều tra dịch tễ, cơ quan y tế đã lấy mẫu xét nghiệm đối với người tiếp xúc gần là ông N.Q.Đ. (41 tuổi, chú ruột của bệnh nhi).

Kết quả cho thấy ông Đ. cũng dương tính với vi khuẩn não mô cầu. Hiện bệnh nhân có biểu hiện ho, sốt và đang được điều trị cách ly tại Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên.

Ngay sau khi ghi nhận các ca bệnh, ngành y tế Đắk Lắk đã khẩn trương triển khai các biện pháp phòng chống dịch như điều tra, truy vết, lấy mẫu xét nghiệm các trường hợp liên quan, đồng thời cho uống kháng sinh dự phòng đối với người tiếp xúc gần. Công tác xử lý môi trường bằng hóa chất tại khu vực nhà bệnh nhân và vùng lân cận cũng được tiến hành nhằm hạn chế nguy cơ lây lan.

Tình hình dịch tễ gần đây cho thấy bệnh đang có xu hướng gia tăng. Năm 2025 ghi nhận gần 100 ca mắc, trong đó có ít nhất 3 trường hợp tử vong. Từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều ca bệnh nặng tiếp tục xuất hiện tại: Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Vĩnh Long, Lâm Đồng. Một số trường hợp tử vong nhanh chóng đã được ghi nhận, cho thấy diễn tiến cực kỳ nguy hiểm của bệnh.

Theo các chuyên gia, não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là dưới 1 tuổi và nhóm thanh thiếu niên từ 15 đến 24 tuổi. Những người có hệ miễn dịch suy giảm cũng là đối tượng dễ mắc bệnh.

Bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, nôn ói, cứng cổ, sợ ánh sáng, lừ đừ và rối loạn ý thức. Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể xuất hiện ban xuất huyết dưới da. Điều đáng sợ là bệnh có thể chuyển sang thể nhiễm trùng huyết tối cấp và dẫn đến tử vong chỉ trong vòng 24 giờ nếu không được xử trí kịp thời.

Không chỉ nguy cơ tử vong cao, bệnh còn để lại nhiều di chứng nặng nề như tổn thương thần kinh vĩnh viễn, bại não, chậm phát triển, thậm chí phải cắt cụt chi do hoại tử. Ngay cả khi được cứu sống, khoảng 20% bệnh nhân vẫn phải đối mặt với những hậu quả lâu dài về sức khỏe và tâm lý.

Vi khuẩn não mô cầu lây chủ yếu qua đường hô hấp thông qua giọt bắn khi tiếp xúc gần như sống chung, hôn hoặc dùng chung vật dụng cá nhân. Đáng chú ý, trong cộng đồng có khoảng 5-25% người khỏe mạnh mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng, khiến nguy cơ lây lan khó kiểm soát.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh não mô cầu. Hiện nay, vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm A, B, C, Y và W chiếm hơn 90% số ca bệnh trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhóm B chiếm tới 98,1% các trường hợp nhiễm tại khu vực phía Nam trong giai đoạn 2014-2025.

Hiện đã có nhiều loại vắc-xin phòng não mô cầu giúp bảo vệ trước các nhóm vi khuẩn phổ biến. Các vắc-xin như Menactra, MenQuadfi, Nimenrix phòng nhóm A, C, Y, W; trong khi Bexsero và VA Mengoc BC phòng nhóm B hoặc B và C. Các vắc-xin này đã được chứng minh an toàn, giúp tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong.

Do không có miễn dịch chéo giữa các nhóm vi khuẩn, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm phối hợp vắc-xin nhóm B với vắc-xin nhóm A, C, Y, W để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện. Đây là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa căn bệnh có diễn tiến nhanh và khó lường này.

Các nhóm cần ưu tiên tiêm chủng bao gồm trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể như ký túc xá, người có bệnh nền suy giảm miễn dịch hoặc những người sống trong khu vực có dịch. Việc chủ động tiêm phòng không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Hiện nay, hệ thống Tiêm chủng Long Châu đã cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin phòng não mô cầu như Bexsero, VA Mengoc BC, Menactra và MenQuadfi, đáp ứng nhu cầu tiêm chủng cho nhiều độ tuổi. Người dân có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ, được tư vấn phác đồ tiêm phù hợp và đảm bảo an toàn trong quá trình tiêm.

Các chuyên gia nhấn mạnh, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát hoặc khi bệnh xảy ra, mỗi người cần chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ sớm. Tiêm vắc-xin đầy đủ và đúng lịch là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để phòng ngừa căn bệnh có thể cướp đi tính mạng chỉ trong thời gian rất ngắn.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và nâng cao sức đề kháng. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và đi khám kịp thời cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ tử vong và biến chứng.

Trong bối cảnh não mô cầu vẫn đang là mối đe dọa tiềm ẩn với cộng đồng, chủ động tiêm phòng hôm nay chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trước căn bệnh nguy hiểm có thể diễn tiến chỉ trong 24 giờ.