Qua chỉ đạo của Chính phủ, công tác kiểm tra, giám sát và rà soát các vụ việc phát sinh, Bộ Y tế cho rằng cần thể chế hóa các nguyên tắc quản lý giá ở cấp độ luật, tạo cơ sở pháp lý để tiếp tục quy định cụ thể đối với lĩnh vực này.

Ngày 1/10, tại họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu quý IV/2026. Tại đây Bộ Y tế đã thông tin về công tác quản lý giá thiết bị y tế.

Thông tin do Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cung cấp cho hay, hiện cơ quan này đang chủ trì xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật trong lĩnh vực y tế, trong đó có Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Một trong những nội dung đáng chú ý là hoàn thiện khung pháp lý về quản lý giá, chất lượng và lưu thông thiết bị y tế.

Dự thảo sửa đổi hiện đã được lấy ý kiến rộng rãi, trong đó quản lý giá thiết bị y tế là một trong những nội dung đáng chú ý. Theo đó, định hướng quan trọng là chuyển sang quản lý theo vòng đời sản phẩm và toàn bộ chuỗi cung ứng. Dữ liệu từ khâu nhập khẩu, cấp phép, mua sắm, thuế, hải quan, đấu thầu đến thanh toán bảo hiểm sẽ từng bước được kết nối và chia sẻ giữa các cơ quan liên quan.

Bộ Y tế cũng nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về liên thông dữ liệu gắn với mã định danh của từng thiết bị y tế. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp minh bạch hơn đường đi của sản phẩm, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc trong quá trình lưu thông và sử dụng, đồng thời yêu cầu các cơ sở kinh doanh, chủ sở hữu thiết bị phải công khai rõ hơn hoạt động cung ứng.

Mục tiêu của chính sách không phải là hạn chế hay cấm các đơn vị phân phối, mà đưa giá trở về đúng nguyên tắc thị trường, đồng thời kiểm soát tốt hơn các khâu trung gian trong chuỗi cung ứng. Một sản phẩm từ nhà sản xuất đến người sử dụng có thể phải trải qua nhiều công đoạn, nhưng yêu cầu đặt ra là các công đoạn này phải minh bạch, hợp lý và hạn chế phát sinh những chi phí không cần thiết.

Cùng với đó, Bộ Y tế định hướng thực hiện kê khai và niêm yết giá trực tuyến trên hệ thống cơ sở dữ liệu của ngành y tế. Hệ thống này sẽ tích hợp các thông tin theo quy định của pháp luật về giá và những dữ liệu đặc thù của thiết bị y tế, phục vụ truy xuất nguồn gốc, quản lý giá và công tác quản lý nhà nước.

Theo Bộ Y tế, việc bổ sung các cơ chế này sẽ góp phần minh bạch thị trường, đồng thời hỗ trợ kiểm soát giá thiết bị trong quá trình lưu thông, phân phối đến đơn vị sử dụng theo nguyên tắc bảo đảm chất lượng và mức giá phù hợp.

Một điểm cũng cần được phân định rõ là giá kê khai, giá niêm yết và giá hình thành trong đấu thầu không phải là những khái niệm đồng nhất.

Pháp luật về giá và pháp luật về đấu thầu điều chỉnh các quan hệ khác nhau. Giá trong đấu thầu được hình thành trên cơ sở nhiều yếu tố như giá nhập khẩu, chi phí đào tạo, bảo hành, bảo trì, linh phụ kiện, thay thế, số lượng mua, thời điểm giao hàng, thời điểm thanh toán cùng các chi phí liên quan khác.

Vì vậy, giá kế hoạch hoặc giá trúng thầu cần được xác định theo quy định của pháp luật về đấu thầu, trong khi kê khai và niêm yết giá là công cụ phục vụ quản lý, minh bạch thị trường. Việc tách bạch hai cơ chế này được kỳ vọng giúp hạn chế cách hiểu máy móc rằng giá kê khai hoặc giá niêm yết phải được dùng trực tiếp làm căn cứ xác định giá trong đấu thầu.

Bộ Y tế dẫn thống kê năm 2021, quy mô thị trường thiết bị y tế Việt Nam đạt khoảng 1,522 tỉ USD và dự báo tăng lên 2,86 tỉ USD vào năm 2028.

Tuy nhiên, hiện có hơn 90% thiết bị y tế sử dụng tại các cơ sở y tế, đặc biệt là thiết bị công nghệ cao, phải nhập khẩu. Tỷ lệ thiết bị y tế sản xuất trong nước chỉ chiếm 14,5% số mặt hàng và 10,1% giá trị trúng thầu (giai đoạn 2020 - 2023).

Cụ thể, tính đến tháng 6/2026, cả nước có 6.517 doanh nghiệp công bố đủ điều kiện mua bán thiết bị y tế loại B, C, D; 89 văn phòng đại diện của các hãng thiết bị y tế và 1.649 doanh nghiệp công bố đủ điều kiện sản xuất thiết bị y tế.

Tuy nhiên, sản xuất trong nước chủ yếu vẫn tập trung vào thiết bị sử dụng một lần và những sản phẩm tương đối đơn giản. Năng lực nghiên cứu, phát triển và sản xuất thiết bị kỹ thuật cao, cũng như tỷ lệ nội địa hóa nguyên vật liệu, linh kiện, phụ tùng và dịch vụ kỹ thuật, còn hạn chế.

Về công tác quản lý thiết bị y tế, bên cạnh kết quả đạt được, công tác quản lý thiết bị y tế còn bộc lộ một số bất cập. Điển hình là chưa hình thành cơ sở dữ liệu giá tham chiếu độc lập, đầy đủ để có thể đối chiếu với dữ liệu nhập khẩu, mua sắm.

Cơ chế kê khai, niêm yết giá hiện nay đã tăng sự minh bạch nhưng chưa tự giải quyết được trường hợp giá tăng qua nhiều khâu. Có trường hợp sản phẩm đi qua nhiều pháp nhân mua - bán nhưng không bổ sung dịch vụ tương xứng, gây khó khăn trong việc truy xuất và có thể làm tăng giá đến cơ sở y tế.

Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp, mà còn ở vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị. Thị trường đang chuyển nhanh sang những sản phẩm có hàm lượng khoa học, công nghệ ngày càng lớn, trong khi sản xuất nội địa vẫn chủ yếu hiện diện ở các phân khúc có giá trị gia tăng thấp.

Mức độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu còn đặt ra bài toán về khả năng chủ động nguồn cung. Đối với thiết bị y tế, đặc biệt là những sản phẩm thiết yếu phục vụ cấp cứu, hồi sức, chẩn đoán và điều trị chuyên sâu, đứt gãy chuỗi cung ứng không chỉ tác động đến hoạt động của doanh nghiệp, mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực khám, chữa bệnh.

Ở chiều ngược lại, khoảng cách lớn giữa quy mô thị trường và năng lực sản xuất trong nước cũng cho thấy dư địa đầu tư đáng kể. Khi nhu cầu thị trường đủ lớn, hệ thống bệnh viện tiếp tục được đầu tư và nhu cầu tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao gia tăng, Việt Nam có điều kiện hình thành một thị trường đủ sức tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào lĩnh vực này.