Tại Hội thảo khoa học “Tăng cường chăm sóc sa sút trí tuệ tại Việt Nam” do Bệnh viện Lão khoa Trung ương tổ chức ngày 20/3, nhiều chuyên gia đã cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất các định hướng phát triển trong bối cảnh số người cao tuổi và bệnh nhân sa sút trí tuệ ngày càng gia tăng.

Theo PGS-TS.Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, Việt Nam hiện là một trong 10 quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Nếu không có những thay đổi đáng kể, đến khoảng năm 2036, nước ta sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân số già. Cùng với xu hướng này, số người mắc sa sút trí tuệ dự báo sẽ tăng nhanh, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế, kinh tế và xã hội.

Hiện nay, tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM đã hình thành các đơn vị chuyên sâu trong chẩn đoán, điều trị và theo dõi bệnh nhân sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, trên phạm vi toàn quốc, hệ thống phát hiện sớm trong cộng đồng vẫn chưa đầy đủ, trong khi việc chăm sóc dài hạn còn nhiều hạn chế. Đặc biệt, người chăm sóc, phần lớn là người thân trong gia đình đang phải đối mặt với áp lực lớn cả về thể chất lẫn tinh thần.

Các chuyên gia cho biết, sa sút trí tuệ là bệnh lý tiến triển âm thầm, có thể kéo dài từ 10 đến 15 năm trước khi biểu hiện rõ ràng. Vì vậy, chẩn đoán sớm, thậm chí từ giai đoạn chưa có triệu chứng lâm sàng, đóng vai trò then chốt trong việc làm chậm tiến triển bệnh và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Trong xu hướng nghiên cứu hiện nay, nhiều quốc gia đang hướng tới ứng dụng các dấu ấn sinh học trong máu để phát hiện sớm sa sút trí tuệ. Đây là phương pháp ít xâm lấn, chi phí thấp và có tiềm năng triển khai rộng rãi.

Tại Việt Nam, Bệnh viện Lão khoa Trung ương đã phối hợp với các đối tác quốc tế như Đại học California (Davis) và Đại học Minnesota triển khai các nghiên cứu từ quy mô nhỏ đến các dự án lớn. Kết quả bước đầu cho thấy, các can thiệp hỗ trợ người chăm sóc không chỉ giúp giảm đáng kể gánh nặng mà còn cải thiện chất lượng sống và kéo dài thời gian sống của người bệnh.

Từ thực tiễn nghiên cứu và triển khai, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng một hệ thống chăm sóc sa sút trí tuệ toàn diện, bao gồm chẩn đoán sớm, điều trị, phục hồi chức năng, hỗ trợ người chăm sóc và nâng cao nhận thức cộng đồng. Trong đó, mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng được xem là hướng đi khả thi trong bối cảnh nguồn lực y tế còn hạn chế.

Việc huy động các tổ chức địa phương như Hội Người cao tuổi, Hội Phụ nữ hay các câu lạc bộ liên thế hệ tham gia hỗ trợ người bệnh và gia đình được đánh giá là giải pháp hiệu quả, giúp mở rộng phạm vi chăm sóc ngay tại nơi sinh sống.

Bên cạnh đó, mô hình chăm sóc ban ngày cho người cao tuổi tại cộng đồng, tận dụng các nhà văn hóa, tổ dân phố, cũng được đề xuất như một giải pháp tiềm năng nhằm kết hợp giữa sinh hoạt xã hội và chăm sóc sức khỏe cơ bản.

Tuy nhiên, để các mô hình này phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế và chính quyền địa phương, đồng thời bảo đảm đào tạo nhân lực, xây dựng quy trình chăm sóc rõ ràng và lồng ghép hoạt động truyền thông, tầm soát sớm.

Song song với đó, việc đầu tư cho nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực sa sút trí tuệ được xem là nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững. Bệnh viện Lão khoa Trung ương đã mở rộng các chương trình đào tạo xuống tuyến dưới và xây dựng mạng lưới nghiên cứu viên trên toàn quốc nhằm nâng cao năng lực hệ thống.

Tại Hội thảo, TS.Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) đánh giá cao những nỗ lực trong hơn một thập kỷ nghiên cứu và triển khai các chương trình về sức khỏe trí tuệ tại Việt Nam. Những kết quả đạt được không chỉ là minh chứng cho sự kiên trì của đội ngũ chuyên gia mà còn góp phần định hướng các chiến lược phát triển trong thời gian tới.

Các chuyên gia thống nhất rằng, cần chuyển đổi cách tiếp cận từ điều trị đơn lẻ sang chăm sóc toàn diện, liên ngành, lấy người bệnh và gia đình làm trung tâm. Hệ thống chăm sóc cần được tổ chức theo từng cấp độ, từ phát hiện sớm tại cộng đồng, điều trị đa chuyên khoa tại bệnh viện đến chăm sóc dài hạn và phục hồi chức năng.

Trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng rõ nét, việc xây dựng một hệ thống chăm sóc sa sút trí tuệ toàn diện và bền vững không chỉ là yêu cầu cấp thiết của ngành y tế mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội, nhằm bảo đảm một cuộc sống khỏe mạnh và có chất lượng cho người cao tuổi.