Bộ Y tế đang thúc đẩy Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam giai đoạn 2026-2027, hướng tới tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý người bệnh ngay từ cộng đồng.

Hơn 70% bệnh nhân ung thư phổi phát hiện muộn, Bộ Y tế thúc đẩy sàng lọc sớm

Ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và hen phế quản tiếp tục đặt ra những thách thức lớn đối với công tác chăm sóc sức khỏe, đặc biệt khi nhiều trường hợp được phát hiện muộn hoặc chưa được quản lý, điều trị đầy đủ.

TS.Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, COPD thường tiến triển âm thầm, làm suy giảm chức năng phổi theo thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Nếu không được phát hiện, điều trị và quản lý phù hợp, người bệnh có nguy cơ xuất hiện các đợt cấp, phải nhập viện nhiều lần, làm gia tăng gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế.

Đối với ung thư phổi, tình trạng phát hiện bệnh muộn vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Hơn 70% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn III hoặc IV, ảnh hưởng đáng kể đến cơ hội điều trị và tiên lượng sống.

Trong khi đó, nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, đặc biệt là giai đoạn I, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt 70-90%, thậm chí cao hơn ở những trường hợp rất sớm. Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn IV, tỷ lệ này giảm đáng kể.

Theo TS.Nguyễn Trọng Khoa, sự chênh lệch về tiên lượng giữa các giai đoạn bệnh cho thấy yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận trong chăm sóc sức khỏe phổi, chuyển từ tập trung điều trị khi triệu chứng đã rõ ràng sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý bệnh ngay tại cộng đồng.

Sàng lọc và phát hiện sớm vì vậy được xác định là một trong những nội dung trọng tâm của Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam. Tuy nhiên, việc triển khai cần có lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực của từng tuyến y tế.

Đối với hen phế quản và COPD, các cơ sở y tế cần chú trọng phát hiện người có yếu tố nguy cơ, nhận diện sớm triệu chứng nghi ngờ để tổ chức đánh giá, chẩn đoán và quản lý kịp thời.

Một trong những giải pháp có thể triển khai tại tuyến y tế cơ sở là sử dụng bảng câu hỏi sàng lọc. Phương pháp này tương đối đơn giản, ít đòi hỏi trang thiết bị, giúp nhân viên y tế bước đầu xác định những trường hợp cần được kiểm tra chuyên sâu.

Riêng với ung thư phổi, phương pháp chụp cắt lớp vi tính (CT) liều thấp đã có bằng chứng khoa học về hiệu quả sàng lọc đối với những nhóm nguy cơ cao. Đây là cơ sở để ngành y tế tiếp tục nghiên cứu, xây dựng chính sách và xác định điều kiện triển khai phù hợp tại Việt Nam.

Tuy nhiên, việc lựa chọn đối tượng sàng lọc phải dựa trên các tiêu chuẩn chuyên môn, yếu tố nguy cơ và khả năng đáp ứng của hệ thống y tế, nhằm bảo đảm hiệu quả và sử dụng hợp lý nguồn lực.

TS.Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh, sàng lọc không thể dừng lại ở một xét nghiệm hay một lần thăm khám. Sau sàng lọc phải có quy trình đánh giá, chẩn đoán xác định, chuyển tuyến và theo dõi phù hợp. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường cần được quản lý chặt chẽ, có cơ chế nhắc lịch để tránh bị bỏ sót trong quá trình chăm sóc.

Để cụ thể hóa định hướng này, Bộ Y tế đã phê duyệt Kế hoạch hoạt động Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam giai đoạn 2026–2027, tập trung vào ba nhóm bệnh chính gồm ung thư phổi, COPD và hen phế quản.

Chương trình hướng tới nâng cao nhận thức của người dân và nhân viên y tế về phòng ngừa, kiểm soát bệnh; tăng tỷ lệ phát hiện sớm, nâng cao hiệu quả điều trị, giảm số lần nhập viện và các đợt cấp ở người mắc COPD, hen phế quản; đồng thời tăng khả năng phát hiện, điều trị ung thư phổi ở giai đoạn sớm.

Điểm đáng chú ý là chương trình được xây dựng theo hướng chăm sóc tổng thể, liên tục và tích hợp, thay vì triển khai riêng lẻ các hoạt động đối với từng bệnh. Chuỗi chăm sóc được kết nối từ dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị đến quản lý lâu dài. Người có kết quả sàng lọc nghi ngờ phải được hướng dẫn kiểm tra chuyên sâu; người đã được chẩn đoán cần được quản lý, điều trị và đánh giá định kỳ.

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, phát huy vai trò của y tế dự phòng và y tế cơ sở.

Theo TS.Nguyễn Trọng Khoa, để chương trình đạt hiệu quả thực chất, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị quản lý, bệnh viện, hội chuyên ngành và cơ sở y tế địa phương.

Cục Quản lý Khám, chữa bệnh được giao làm đầu mối điều phối, theo dõi, giám sát và đánh giá hoạt động của chương trình; phối hợp với Cục Phòng bệnh và các đơn vị liên quan lồng ghép nhiệm vụ phòng ngừa, sàng lọc và quản lý bệnh phổi vào các chiến lược, kế hoạch quốc gia về phòng, chống bệnh không lây nhiễm.

Trong giai đoạn 2026-2027, ngành y tế tập trung hoàn thiện hướng dẫn chuyên môn, nâng cao năng lực của cơ sở khám chữa bệnh và nhân viên y tế, tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm, đồng thời xây dựng quy trình quản lý người bệnh xuyên suốt giữa các tuyến.

Đặc biệt, việc theo dõi sau sàng lọc được xác định là nhiệm vụ quan trọng để tránh tình trạng người dân có kết quả bất thường nhưng không tiếp tục được chẩn đoán, điều trị kịp thời.

Hiệu quả chương trình sẽ được đánh giá thông qua khả năng tiếp cận dịch vụ, tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, chất lượng quản lý và điều trị, tình trạng nhập viện cũng như tần suất các đợt cấp ở người mắc COPD và hen phế quản.

Bên cạnh nỗ lực của ngành y tế, TS.Nguyễn Trọng Khoa cho rằng, người dân cần chủ động hơn trong bảo vệ sức khỏe phổi bằng cách hạn chế tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là không hút thuốc lá, thuốc lào, hoặc bỏ thuốc nếu đang sử dụng; duy trì lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ.

Những người có yếu tố nguy cơ hoặc xuất hiện triệu chứng hô hấp kéo dài cần đến cơ sở y tế để được tư vấn, thăm khám và thực hiện các kiểm tra phù hợp, tránh chủ quan hoặc tự ý điều trị.

Đối với bệnh nhân COPD và hen phế quản, việc tuân thủ điều trị, tái khám và theo dõi định kỳ có vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh, hạn chế đợt cấp và duy trì chất lượng cuộc sống. Với nhóm nguy cơ cao mắc ung thư phổi, cần được tư vấn tiếp cận biện pháp sàng lọc phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn.

Việc triển khai Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam giai đoạn 2026–2027 được kỳ vọng tạo chuyển biến trong chăm sóc sức khỏe hô hấp, từ chủ động phòng bệnh đến phát hiện, điều trị và quản lý lâu dài.

Quan trọng hơn, khi năng lực y tế cơ sở được củng cố, các tuyến chuyên môn kết nối chặt chẽ và người dân chủ động tiếp cận dịch vụ, cơ hội phát hiện bệnh sớm sẽ được cải thiện, góp phần giảm gánh nặng điều trị, chi phí y tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng.

Bộ Y tế yêu cầu bảo đảm khám chữa bệnh, chủ động phòng dịch trong mưa lũ miền Trung

Bộ Y tế vừa có công điện yêu cầu ngành y tế các địa phương khu vực Trung Bộ chủ động triển khai các biện pháp ứng phó với mưa lớn, lũ, ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe người dân và duy trì hoạt động khám chữa bệnh trong mọi tình huống.

Công điện được gửi đến Sở Y tế các tỉnh, thành phố Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk và các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế tại khu vực miền Trung.

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từ ngày 8 đến đêm 11/11, khu vực Trung Bộ có khả năng xuất hiện đợt mưa lớn diện rộng, tiềm ẩn nguy cơ lũ trên các sông, ngập úng tại vùng trũng thấp, khu đô thị, khu công nghiệp, đặc biệt là sạt lở đất và lũ quét tại các khu vực miền núi.

Trong đó, khu vực từ phía nam Nghệ An đến phía bắc Quảng Trị có lượng mưa phổ biến 100-200 mm, cục bộ trên 300 mm. Tại Huế, Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi, lượng mưa dự báo 250-450 mm, có địa phương trên 700 mm. Khu vực phía nam Quảng Trị, phía đông Gia Lai và Đắk Lắk phổ biến 150-300 mm, cục bộ trên 400 mm.

Trước diễn biến thời tiết phức tạp, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 73/CĐ-TTg ngày 7/11/2026 và các văn bản của Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia về chủ động ứng phó với mưa lớn, lũ, ngập lụt và sạt lở đất.

Ngành y tế các địa phương phải chủ động tham mưu cho chính quyền và Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp tỉnh triển khai phương án ứng phó theo phương châm "bốn tại chỗ", bảo đảm sẵn sàng về lực lượng, phương tiện, vật tư và hậu cần, không để bị động, bất ngờ trước các tình huống thiên tai.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là rà soát, cập nhật phương án bảo đảm an toàn tại các cơ sở y tế, đặc biệt là bệnh viện, trạm y tế thuộc khu vực trũng thấp, ven sông, suối hoặc có nguy cơ ngập sâu, sạt lở đất và lũ quét.

Các đơn vị cần chủ động gia cố công trình, chằng chống cơ sở vật chất, kê cao hoặc di chuyển thuốc, trang thiết bị y tế và hồ sơ bệnh án đến vị trí an toàn. Đồng thời, chuẩn bị đầy đủ nguồn điện dự phòng, nước sạch, phương tiện thông tin liên lạc để duy trì hoạt động khám chữa bệnh ngay cả trong điều kiện mưa lũ kéo dài.

Đối với những cơ sở có nguy cơ mất an toàn, Bộ Y tế yêu cầu sẵn sàng phương án di chuyển người bệnh đến địa điểm phù hợp, bảo đảm việc điều trị không bị gián đoạn, nhất là đối với người bệnh nặng, người đang được hồi sức cấp cứu và những trường hợp cần chăm sóc y tế liên tục.

Cùng với việc bảo vệ cơ sở vật chất, các bệnh viện phải tổ chức trực chuyên môn, trực cấp cứu 24/24 giờ trong thời gian xảy ra mưa lũ, chuẩn bị sẵn sàng nhân lực, thuốc, vật tư và phương tiện để tiếp nhận, cấp cứu nạn nhân do thiên tai gây ra.

Ngành y tế địa phương cần phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng để tiếp cận, hỗ trợ y tế kịp thời cho người dân tại những khu vực ngập sâu, bị chia cắt hoặc khó tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, phải bảo đảm an toàn cho nhân viên y tế tham gia ứng phó, cứu hộ và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh nguy cơ thương tích, tai nạn và gián đoạn điều trị trong mưa lũ, Bộ Y tế đặc biệt lưu ý công tác phòng chống dịch bệnh, vệ sinh môi trường và bảo đảm an toàn thực phẩm sau thiên tai.

Các địa phương được yêu cầu chủ động giám sát tình hình dịch bệnh, triển khai vệ sinh môi trường, xử lý nguồn nước sinh hoạt và hướng dẫn người dân thực hiện các biện pháp phòng bệnh ngay sau khi nước rút.

Đặc biệt, cần tăng cường truyền thông về sử dụng nước sạch, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, không sử dụng thực phẩm bị ngâm nước lũ, ôi thiu, không rõ nguồn gốc hoặc nguồn nước có nguy cơ ô nhiễm.

Mưa lũ kéo dài có thể làm gián đoạn nguồn cung nước sạch, ảnh hưởng đến điều kiện vệ sinh và bảo quản thực phẩm, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa, bệnh ngoài da và một số bệnh truyền nhiễm. Việc phát hiện sớm, xử lý kịp thời các nguy cơ dịch bệnh có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe người dân, nhất là trẻ em, người cao tuổi và những người có bệnh nền.

Bộ Y tế yêu cầu các đơn vị theo dõi sát diễn biến thiên tai, chủ động đánh giá tình hình thiệt hại, khả năng bảo đảm thuốc, vật tư, trang thiết bị và nhân lực y tế. Trường hợp nhu cầu vượt quá khả năng đáp ứng của địa phương, phải kịp thời báo cáo, đề xuất hỗ trợ để bảo đảm công tác cứu chữa người bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

TP.HCM còn hơn 7,1 triệu hồ sơ tiêm chủng chưa được làm sạch

Mới 8% dữ liệu tiêm chủng tại TP.HCM được làm sạch, hơn 7,1 triệu hồ sơ vẫn cần rà soát, chuẩn hóa. Trước tiến độ chậm, UBND Thành phố yêu cầu các sở, ngành và chính quyền địa phương tập trung xử lý dữ liệu tồn đọng, bảo đảm tính chính xác, đồng bộ và hiệu quả quản lý tiêm chủng.

Theo báo cáo của Sở Y tế TP.HCM, tính đến ngày 1/10/2026, tỷ lệ dữ liệu tiêm chủng được làm sạch trên địa bàn Thành phố mới đạt 8%, còn 7.104.489 hồ sơ cần tiếp tục rà soát, xử lý. Kết quả này cho thấy tiến độ chuẩn hóa dữ liệu chưa đáp ứng yêu cầu của Bộ Y tế, đặt ra nhiệm vụ cấp thiết trong việc nâng cao chất lượng quản lý thông tin tiêm chủng.

Trước thực trạng trên, UBND TP.HCM đã có văn bản chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền địa phương tập trung đẩy nhanh tiến độ làm sạch, làm giàu, chuẩn hóa dữ liệu tiêm chủng, bảo đảm thông tin được cập nhật đầy đủ, chính xác trên Hệ thống Quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia.

Sở Y tế được giao làm đầu mối hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra tiến độ thực hiện tại các địa phương, cơ sở tiêm chủng. Đồng thời, chỉ đạo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) hỗ trợ quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ, xử lý các lỗi hệ thống và những trường hợp khó xác minh, đối chiếu thông tin.

Đặc biệt, Chủ tịch UBND các phường, xã, đặc khu phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ, kết quả chuẩn hóa dữ liệu tiêm chủng trên địa bàn.

Các địa phương được yêu cầu rà soát toàn bộ hồ sơ tồn đọng, phân công rõ nhân lực, đầu mối phụ trách và xây dựng chỉ tiêu xử lý theo từng tuần. Những địa bàn có khối lượng hồ sơ lớn, tỷ lệ hoàn thành thấp hoặc phát sinh nhiều vướng mắc phải được ưu tiên nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ.

Trong quá trình triển khai, trạm y tế giữ vai trò chủ trì, phối hợp với công an cấp xã, bộ phận tư pháp - hộ tịch và các đơn vị liên quan để đối chiếu, xác minh thông tin định danh cá nhân, cư trú, khai sinh, khai tử và tiền sử tiêm chủng.

Các trường hợp thiếu thông tin, sai lệch, trùng lặp hoặc người dân đã chuyển đi, không còn cư trú tại địa bàn phải được rà soát, cập nhật và xử lý theo đúng quy trình của Hệ thống Quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia.

Cùng với ngành y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM được giao chỉ đạo các cơ sở giáo dục phối hợp với trạm y tế trong việc rà soát, đối chiếu, bổ sung thông tin học sinh và tiền sử tiêm chủng.

Các trường học có trách nhiệm phối hợp với gia đình xác minh thông tin, cập nhật hồ sơ và tổ chức tiêm bù liều theo quy định, góp phần bảo đảm trẻ em được theo dõi đầy đủ lịch sử tiêm chủng, hạn chế bỏ sót những trường hợp chưa được tiêm đủ các mũi vắc-xin cần thiết.

Lực lượng công an cấp xã phối hợp với chính quyền địa phương và trạm y tế xác minh thông tin định danh, cư trú, hỗ trợ xử lý những trường hợp thay đổi địa chỉ hoặc không còn sinh sống tại địa bàn.

Việc huy động sự phối hợp của nhiều ngành nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình xác minh thông tin, từng bước khắc phục tình trạng dữ liệu thiếu đồng bộ, trùng lặp hoặc chưa được cập nhật kịp thời.

Đối với công tác y tế dự phòng, dữ liệu tiêm chủng đầy đủ, chính xác có ý nghĩa quan trọng trong quản lý đối tượng, theo dõi lịch sử sử dụng vắc-xin, xác định những trường hợp cần tiêm bổ sung và đánh giá tỷ lệ bao phủ tiêm chủng tại từng địa bàn.

Thông tin được chuẩn hóa cũng tạo điều kiện để ngành y tế chủ động xây dựng kế hoạch cung ứng vắc-xin, tổ chức tiêm chủng và triển khai các biện pháp phòng bệnh phù hợp với tình hình thực tế.

Ngược lại, dữ liệu thiếu chính xác hoặc chưa được cập nhật đầy đủ có thể ảnh hưởng đến việc thống kê, quản lý đối tượng, xác định nhu cầu tiêm chủng và theo dõi những nhóm có nguy cơ bỏ sót lịch tiêm.

Trong bối cảnh TP.HCM có quy mô dân số lớn, nhu cầu chăm sóc sức khỏe và tiêm chủng cao, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu càng có ý nghĩa đối với nâng cao hiệu quả quản lý y tế dự phòng và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

UBND Thành phố cũng yêu cầu quá trình rà soát, trao đổi và sử dụng dữ liệu phải tuân thủ đúng mục đích, thẩm quyền, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Định kỳ hằng tuần, UBND các phường, xã, đặc khu phải báo cáo số hồ sơ cần xử lý, số đã hoàn thành, số còn tồn đọng, tỷ lệ hoàn thành và những khó khăn, vướng mắc về Sở Y tế thông qua HCDC để tổng hợp, theo dõi và kịp thời tháo gỡ.

Với hơn 7,1 triệu hồ sơ cần tiếp tục xử lý, yêu cầu đặt ra đối với TP.HCM không đơn thuần là đẩy nhanh tiến độ cập nhật thông tin mà còn phải bảo đảm chất lượng và tính thống nhất của dữ liệu.

Việc chuẩn hóa dữ liệu tiêm chủng là một bước quan trọng trong xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe hiện đại, tạo nền tảng để nâng cao hiệu quả y tế dự phòng, sử dụng hợp lý nguồn lực và bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ tiêm chủng đầy đủ, kịp thời.