Đề xuất rà soát quy mô dân số, cấu trúc đô thị

Ngày 11/9, UBND TP.HCM tổ chức Hội nghị tham vấn ý kiến các hiệp hội nghề nghiệp, nhà đầu tư chiến lược và chuyên gia trong quá trình lập Quy hoạch tổng thể TP.HCM.

Trong không gian phát triển mới, các chuyên gia cho rằng, bài toán được đặt ra đối với quy hoạch tổng thể không chỉ phát triển thêm bao nhiêu đô thị, khu công nghiệp hay trung tâm kinh tế, mà quan trọng hơn là dân số sẽ được phân bổ ra sao, giao thông kết nối như thế nào và nguồn lực sẽ được tổ chức ra sao để hình thành một "siêu" đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực châu Á.

TS.KTS Ngô Trung Hải, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đề xuất, Thành phố cần rà soát lại phương án phân bổ dân số, với quy mô có thể không chỉ dừng ở 20 triệu mà lên tới 25 triệu người. Theo ông, quy mô dân số cần được tính toán gắn với năng lực hạ tầng và định hướng phát triển của từng khu vực, thay vì áp một quy mô chung cho toàn Thành phố.

Một vấn đề khác được đặt ra là mô hình cấu trúc đô thị của TP.HCM sau khi mở rộng không gian. Theo ông Hải, cần nghiên cứu liệu Thành phố tiếp tục phát triển theo mô hình “đa trung tâm”, “đô thị trung tâm và các đô thị vệ tinh”, hay chuyển sang mô hình tập hợp các đô thị có tính liên kết cao “Hyper City”. “Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp với việc phân bổ dân cư, đầu tư hạ tầng và việc làm trong không gian TP.HCM mới” ông Hải nói.

Cùng đề cập đến không gian đô thị, TS.KTS Trần Thị Lan Anh, nguyên Phó cục trưởng Cục Phát triển đô thị, Bộ Xây dựng, đánh giá không gian phát triển mới đang mang lại cho TP.HCM cơ hội hiếm có để tổ chức lại nguồn lực theo cấu trúc đa cực. Thành phố có các khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do có khả năng cạnh tranh ở tầm khu vực, nhưng cần phát triển có chọn lọc, tập trung nguồn lực vào những nơi thực sự có lợi thế thay vì chạy theo số lượng.

Đây cũng là cơ sở để giải bài toán về dân số và việc làm theo từng cực phát triển, giảm áp lực dồn vào khu vực đô thị lõi.

Cùng với việc phân bổ dân số, các chuyên gia cho rằng giao thông phải được tính toán lại theo không gian phát triển mới của "siêu" đô thị TP.HCM.

Ông Hải đề xuất điều chỉnh một số tuyến cao tốc liên vùng kết nối các trung tâm của những đơn vị hành chính cũ thông qua hệ thống đường vành đai và các tuyến xuyên tâm. Đặc biệt, mạng lưới đường sắt cần được nghiên cứu để kết nối khu vực TP.HCM cũ với hệ thống đường sắt nội vùng Thủ Dầu Một - Bà Rịa và sân bay Long Thành. Ông cũng đề xuất nghiên cứu tuyến đường trên cao kết nối Tây Nam Bộ với Đông Nam Bộ, kết hợp với hệ thống kiểm soát triều.

Những đề xuất này cho thấy giao thông không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại trong từng khu vực mà cần trở thành hệ thống kết nối các cực phát triển của siêu đô thị và vùng động lực phía Nam. Khi các trung tâm công nghiệp, logistics, cảng biển, sân bay và đô thị được kết nối tốt hơn, không gian phát triển của doanh nghiệp và thị trường lao động cũng được mở rộng.

Đề xuất mô hình quản trị 8-12 tiểu vùng

Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất mô hình quản trị liên kết kép cho siêu đô thị TP.HCM và vùng động lực phía Nam của TS.KTS Lê Quốc Hùng, Phó viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn Quốc gia (VIUP), Bộ Xây dựng.

Theo ông Hùng, với 168 đơn vị cấp xã trong mô hình chính quyền 2 cấp, cần tách bạch cấp hành chính với cấp quy hoạch. Một trong những giải pháp được đề xuất là hình thành khoảng 8-12 tiểu vùng chức năng.

Các tiểu vùng không phải cấp hành chính mới mà được hình thành dựa trên đặc điểm địa lý, kinh tế, hạ tầng và văn hóa. Mỗi tiểu vùng có thể có Ban Quản lý Tiểu vùng, đóng vai trò kỹ thuật - chuyên môn, trực thuộc UBND Thành phố, hỗ trợ điều phối quy hoạch, giám sát dự án và hợp tác giữa các xã, phường.

Ở cấp chiến lược, ông Hùng đề xuất thành lập Ủy ban chỉ đạo vùng động lực phía Nam để điều phối các dự án hạ tầng liên ranh giới, giải quyết các vấn đề liên vùng và bảo đảm sự thống nhất với chiến lược quốc gia.

Khi quy mô phát triển lớn hơn cũng đặt ra yêu cầu thận trọng hơn với việc khai thác các không gian mới, đặc biệt là khu vực ven biển. Ông Ngô Trung Hải lưu ý các dự án phát triển đô thị gắn với cảng biển, du lịch, công nghệ, sinh thái ven biển và lấn biển cần được tính toán kỹ giữa hiệu quả kinh tế với tác động môi trường.

Đây cũng là vấn đề được TS.KTS Trần Thị Lan Anh nhấn mạnh khi cho rằng việc mở rộng không gian phát triển phải song hành với bảo vệ hệ sinh thái sông, rừng ngập mặn và biển, cùng với việc giữ gìn bản sắc của đô thị lõi Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm.

Theo bà Lan Anh, TP.HCM đang cùng lúc đối diện với nước biển dâng, sụt lún, xâm nhập mặn và áp lực cạnh tranh kinh tế ngày càng lớn. Vì vậy, quy hoạch không thể chỉ dựa trên các giả định ổn định mà cần có khả năng điều chỉnh khi điều kiện phát triển thay đổi.

"Thành phố cần xác định trước các ngưỡng rủi ro, cơ chế giám sát và lộ trình thích ứng để có thể kích hoạt đúng thời điểm. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm sự phát triển bền vững của một siêu đô thị trong nhiều thập kỷ tới", bà Lan Anh đề xuất.

Sau khi nghe ý kiến góp ý của các chuyên gia, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Dinh cho biết, trong không gian phát triển mới, TP.HCM được định hướng trở thành nơi hình thành các trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế biển... hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Do đó, việc lập Quy hoạch tổng thể TP.HCM với tầm nhìn dài hạn sẽ là nền tảng định hướng phát triển không gian đô thị, xác định các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch và thiết lập hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trong nhiều thập kỷ tới.

"Thành phố mong muốn lắng nghe, tiếp thu các ý kiến đóng góp từ các hiệp hội nghề nghiệp, nhà đầu tư chiến lược, chuyên gia để xác định được những định hướng quy hoạch phù hợp, hiệu quả và có tính khả thi cao, tạo nền tảng thúc đẩy phát triển trong bối cảnh mới”, ông Dinh nhấn mạnh.