Những tuần gần đây, bản đồ sốt xuất huyết tại nhiều địa phương liên tục xuất hiện những điểm nóng mới. Không chỉ TP.HCM, Đồng Nai - nơi số mắc đã ở mức cao - Hà Nội vẫn ghi nhận thêm các ổ dịch mới, trong khi tại Nghệ An, một ổ dịch cục bộ đã xuất hiện với hàng chục người mắc tập trung trong một khu dân cư. Diễn biến này càng đáng lưu ý khi khoảng thời gian từ tháng 8 đến tháng 11 thường là giai đoạn sốt xuất huyết gia tăng mạnh.

Số liệu tổng hợp của Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho thấy, tính đến giữa tháng 8/2026, cả nước đã ghi nhận hơn 78.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết, 13 trường hợp tử vong. So với cùng kỳ năm 2025, số mắc tăng khoảng 1,2 lần. Phía sau con số chung là mức độ gia tăng khá mạnh tại một số địa bàn đông dân và những khu vực có điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

TP.HCM là một trong những địa phương có số mắc cao. Từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố đã ghi nhận gần 26.000 trường hợp sốt xuất huyết. Riêng tuần 34 có 1.250 ca, tăng 10,5% so với trung bình 4 tuần trước. Bệnh xuất hiện ở nhiều nhóm tuổi, từ trẻ nhỏ, người trưởng thành đến người cao tuổi và phụ nữ mang thai, trong đó đã có những trường hợp diễn biến nặng.

Tại Đồng Nai, tình hình cũng đang nóng lên nhanh chóng. Từ đầu năm đến nay, địa phương ghi nhận 7.521 ca sốt xuất huyết, 5 trường hợp tử vong. Chỉ riêng tháng 8 đã có 2.429 ca mắc và 2 trường hợp tử vong, số mắc tăng gần 39% so với tháng trước. Mức tăng trong một khoảng thời gian ngắn cho thấy áp lực kiểm soát dịch không chỉ nằm ở tổng số bệnh nhân mà còn ở tốc độ xuất hiện ca mắc mới.

Ở phía Bắc, số mắc tại Hà Nội hiện chưa tăng mạnh như một số tỉnh, thành phố phía Nam nhưng các ổ dịch vẫn liên tục xuất hiện. Trong tuần từ ngày 21 đến 28/8, thành phố ghi nhận 268 trường hợp sốt xuất huyết tại 74 phường, xã, giảm 41 trường hợp so với tuần trước. Lũy kế từ đầu năm, Hà Nội có 2.175 trường hợp tại 117 phường, xã, chưa ghi nhận ca tử vong. Đáng chú ý, chỉ trong một tuần thành phố phát hiện thêm 12 ổ dịch mới. Từ đầu năm đến nay đã có 91 ổ dịch, trong đó 30 ổ vẫn đang hoạt động.

Sự xuất hiện liên tục của các ổ dịch mới cho thấy việc số mắc của một tuần giảm chưa đồng nghĩa nguy cơ đã giảm. Sốt xuất huyết phụ thuộc nhiều vào mật độ muỗi truyền bệnh, điều kiện thời tiết, môi trường và khả năng kiểm soát các ổ bọ gậy trong cộng đồng. Chỉ cần một khu vực tồn tại nhiều dụng cụ chứa nước hoặc điểm đọng nước không được xử lý, mật độ muỗi có thể tăng nhanh và tạo điều kiện hình thành ổ dịch.

Diễn biến tại Nghệ An cho thấy rõ nguy cơ này. Tại xã Quỳnh Bảng, 49 trường hợp sốt xuất huyết đã được ghi nhận, trong đó riêng xóm 1 có tới 45 ca. Trong số các bệnh nhân tại ổ dịch, 30 người đang điều trị, gồm 28 trường hợp tại Bệnh viện Đa khoa Quỳnh Lưu và 2 trường hợp tại Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An; 19 người đã khỏi bệnh.

Trên toàn tỉnh Nghệ An, từ đầu năm đến nay ghi nhận 134 ca sốt xuất huyết, gồm 69 ca nội tại và 65 ca ngoại lai. So với những địa phương có hàng nghìn hoặc hàng chục nghìn trường hợp, tổng số mắc của Nghệ An không lớn. Tuy nhiên, việc 45 ca tập trung tại một xóm cho thấy một đặc điểm đáng lưu ý của sốt xuất huyết: nguy cơ không chỉ được đánh giá bằng tổng số bệnh nhân trên phạm vi tỉnh, thành phố mà còn phải nhìn vào mức độ tập trung ca bệnh trong từng cộng đồng nhỏ.

Khi muỗi truyền bệnh đã lưu hành tại khu dân cư, một người mang virus Dengue có thể trở thành mắt xích để muỗi tiếp tục truyền virus sang những người xung quanh. Vì vậy, nếu chỉ tập trung điều trị bệnh nhân mà không đồng thời xử lý môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy và giảm mật độ muỗi, chuỗi lây truyền rất khó được cắt đứt.

Những ổ dịch cục bộ như tại Nghệ An cùng xu hướng gia tăng ở TP.HCM, Đồng Nai và sự xuất hiện liên tục của các ổ dịch mới tại Hà Nội đặt ra yêu cầu kiểm soát dịch sớm hơn một bước, nhất là khi giai đoạn cao điểm còn kéo dài.

Trước diễn biến này, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh chủ động thu dung, phân luồng, cấp cứu, điều trị và chuyển tuyến phù hợp, hạn chế tối đa biến chứng và tử vong. Các đơn vị phải bảo đảm thuốc, trang thiết bị, đặc biệt là dịch truyền, máu và chế phẩm máu phục vụ chẩn đoán, điều trị, cấp cứu; tăng cường tập huấn chuyên môn và hội chẩn liên tuyến đối với những trường hợp nặng.

Ở tuyến dự phòng, yêu cầu quan trọng là giám sát dịch tễ phải đi sát diễn biến tại cộng đồng. Các địa phương cần theo dõi vector truyền bệnh, huyết thanh và virus Dengue, rà soát ca bệnh tại cộng đồng, bệnh viện, phòng khám, đồng thời đánh giá hiệu quả xử lý từng ổ dịch. Việc xác định đúng mức độ nguy cơ có ý nghĩa quan trọng bởi nếu ổ dịch được phát hiện và xử lý muộn, phạm vi lưu hành của muỗi mang virus có thể mở rộng trước khi số bệnh nhân tăng rõ rệt.

Tuy nhiên, sốt xuất huyết là bệnh truyền qua muỗi nên hệ thống y tế khó kiểm soát dịch nếu các biện pháp phòng bệnh không được thực hiện đến từng hộ gia đình. Một chiếc xô bỏ ngoài sân, lọ hoa, chậu cây, lốp xe cũ, chai lọ hoặc bất kỳ vật dụng nào có khả năng giữ nước đều có thể trở thành nơi muỗi đẻ trứng. Bởi vậy, diệt muỗi trưởng thành chỉ giải quyết một phần nguy cơ, còn loại bỏ nơi sinh sản của muỗi mới là biện pháp cần được duy trì thường xuyên.

Người dân cần đậy kín các dụng cụ chứa nước, thường xuyên thay và vệ sinh những vật dụng có nước, thu gom phế liệu, loại bỏ các điểm đọng nước quanh nhà, phối hợp với ngành y tế trong những đợt vệ sinh môi trường và xử lý ổ dịch. Việc phòng muỗi đốt cũng cần được duy trì cả ban ngày bởi muỗi Aedes truyền sốt xuất huyết hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối.

Cùng với kiểm soát muỗi, phát hiện đúng thời điểm bệnh chuyển nặng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Sốt xuất huyết có thể khởi đầu bằng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người và những biểu hiện dễ khiến người bệnh nghĩ đến một bệnh sốt thông thường. Điều nguy hiểm là một số trường hợp có thể diễn biến nặng vào thời điểm sốt bắt đầu giảm, khiến người bệnh tưởng rằng sức khỏe đang hồi phục.

Vì vậy, khi sốt cao đột ngột hoặc xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn theo dõi, không tự ý sử dụng thuốc. Đặc biệt, những dấu hiệu như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, mệt lả, li bì, bứt rứt, tay chân lạnh hoặc khó thở cần được xem là tín hiệu cảnh báo để đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.

Bên cạnh những biện pháp phòng bệnh truyền thống như diệt muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy và loại bỏ các điểm nước đọng, sự xuất hiện của vắc-xin phòng sốt xuất huyết đang bổ sung thêm một công cụ dự phòng chủ động trước căn bệnh lưu hành quanh năm và thường tăng mạnh vào mùa mưa. Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh virus Dengue có 4 type huyết thanh, một người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại khi nhiễm type khác và những lần mắc sau vẫn có nguy cơ diễn biến nặng.

Hiện nay, Qdenga là vắc-xin sốt xuất huyết đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Đây là vắc-xin chứa virus Dengue sống giảm độc lực, có khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại cả 4 type virus Dengue gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Theo dữ liệu nghiên cứu và thực tế triển khai tại nhiều quốc gia, sau khi hoàn thành đủ hai mũi tiêm, vắc-xin có hiệu quả bảo vệ phòng bệnh sốt xuất huyết hơn 80% sau 12 tháng và giúp giảm nguy cơ nhập viện hơn 90% sau 18 tháng.

Giới chuyên môn đánh giá đây là bước tiến rất quan trọng trong cuộc chiến với sốt xuất huyết, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực đô thị.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang bước vào mùa cao điểm, nhiều hệ thống tiêm chủng đã triển khai vắc-xin nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người dân.

Theo đại diện Hệ thống tiêm chủng Long Châu, hiện Việt Nam lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ.

Chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, vắc-xin không dành cho người quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Với người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Vắc-xin không thay thế các biện pháp diệt muỗi, diệt lăng quăng và phòng tránh muỗi đốt. Trong bối cảnh sốt xuất huyết lưu hành quanh năm và có thể tăng mạnh theo mùa, phòng bệnh hiệu quả cần là sự kết hợp giữa tiêm chủng phù hợp với từng đối tượng, kiểm soát véc-tơ và chủ động nhận biết các dấu hiệu cảnh báo.

Đặc biệt, khi có biểu hiện sốt cao đột ngột, người dân cần được khám và theo dõi phù hợp, không tự ý sử dụng thuốc hoặc chủ quan khi vừa hết sốt. Các dấu hiệu như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu bất thường, mệt lả, li bì, bứt rứt, khó thở hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi cần được đánh giá tại cơ sở y tế.