Trí tuệ nhân tạo cho người Việt

“Sớm thôi, AI tiếng Việt sẽ tự nhiên, nhuần nhuyễn như tiếng Việt mà chúng ta đang nói với nhau”, bà Thảo Griffiths, Giám đốc chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar của Meta nói, vẫn âm giọng khỏe khoắn, ánh mắt lấp lánh như thường thấy.

Mọi việc có vẻ tiến triển nhanh hơn, rộng hơn những gì bà suy nghĩ.

Hơn 1 năm trước, vào đầu tháng 12/2024, ngay sau các hoạt động dày đặc tại Việt Nam của “Bố già AI” của Meta - người đặt nền móng cho triết lý trí tuệ nhân tạo mã nguồn mở của Tập đoàn, việc Meta hỗ trợ xây dựng nền tảng dữ liệu tiếng Việt bắt đầu được nhắc tới. Đó cũng là lần đầu Giáo sư Yann LeCun đến Việt Nam và là một trong 5 cái tên được vinh danh của Giải thưởng chính VinFuture 2024; còn Thảo Griffiths là người đứng đằng sau, sắp xếp các cuộc làm việc với lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành và trực tiếp triển khai các công việc.

Sau vài tháng, vào tháng 3/2025, Dự án ViGen ra mắt, với sự hợp tác giữa 3 bên là Tập đoàn Meta, Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (NIC – thuộc Bộ Tài chính) và Tổ chức “AI for Vietnam”.  Trong đó, AI for Vietnam là đối tác triển khai dự án với những hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính từ Tập đoàn Meta. NIC đóng vai trò là đơn vị chủ quản, điều phối và bảo đảm dự án phù hợp chiến lược với các mục tiêu quốc gia của Việt Nam. Các đối tác khác bao gồm Tập đoàn NVIDIA và Viện Công nghệ Thông tin trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Phiên bản thử nghiệm đầu tiên của nền tảng ViGen đã được ra mắt, vào tháng 10/2025.

“Sẽ phải mất vài năm để hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu ViGen, công cụ toàn diện cho doanh nghiệp và tổ chức ứng dụng AI, nhưng chúng tôi cam kết, trong vòng 3 năm sẽ xây dựng được nền móng vững chắc, thống nhất tiêu chuẩn. Năm 2026 là năm thứ hai, là năm bổ sung bộ dữ liệu tinh chỉnh, công cụ hỗ trợ lập trình viên và tổ chức các cuộc thi AI cấp quốc gia”, bà Thảo nói.

Khi đó, Thảo nhấn mạnh, bức tranh toàn cảnh AI cho người Việt sẽ thay đổi đột phá.

Tiếng Việt đang thuộc nhóm ngôn ngữ ít tài nguyên (poor resource language) trên Internet, dù có hơn 100 triệu người Việt sử dụng. Có thể hình dung, trong hệ thống thư viện đang vận hành, sách bằng tiếng Việt rất nhỏ, những gì đã có chưa được chuẩn hóa, hoặc được trích xuất từ các nguồn có nội dung thiên lệch, nên việc ứng dụng rất hạn chế, thậm chí có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng trong các lĩnh vực có ảnh hướng lớn như giáo dục.

ViGen xuất hiện, làm nhiệm vụ xây dựng một hệ sinh thái đa dạng gồm các bộ dữ liệu và công cụ nguồn mở chất lượng cao dành cho việc huấn luyện và đánh giá các mô hình AI, để các hệ thống AI có thể hiểu và tạo ra nội dung bằng tiếng Việt một cách tự nhiên trong mọi lĩnh vực, từ giao tiếp hàng ngày đến các ứng dụng mang tính tiên tiến, chuyên sâu.

Với phiên bản beta hiện tại, mọi người đều có thể đăng nhập, đóng góp dữ liệu dưới nhiều hình thức, video, giọng nói, văn bản…

“Tiền đầu tư của Meta cho Dự án chưa biết là bao nhiêu, nhưng sẽ là rất nhỏ so với giá trị thực tiễn mà dự án mang lại cho người Việt”, bà Thảo Griffiths hào hứng.

Công thức kết nối

Thảo Griffiths nhắc nhiều đến Hùng Trần, sáng lập Tổ chức phi lợi nhuận AI for Vietnam - đối tác nhận hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính từ Tập đoàn Meta trong việc quy tụ được những nhà khoa học, trí thức người Việt khắp thế giới tham gia. Nhiều người làm tình nguyện, không nhận lương. Trong nước, với sự hỗ trợ của NIC và các bộ ngành, nhiều nguồn dữ liệu được cung cấp miễn phí cho Dự án. Nhiều doanh nghiệp trong nước, nước ngoài cũng đã xuất hiện.

Đó là giá trị không thể đong đếm được từ ViGen và quan trọng là, sự hứng khởi đang lan tỏa trong cộng đồng trí thức người Việt ở khắp thế giới, trong nước, nước ngoài.

“Mọi người đều hào hứng, say sưa nói về những gì sẽ làm, cần làm cho Việt Nam, cho người Việt. Tôi cũng đang dành thời gian và tâm huyết của mình cho ViGen, vì dự án này vô cùng có ý nghĩa và góp phần giúp Việt Nam phát triển hệ sinh thái AI”, bà Thảo nói.

Có thời gian, Thảo và có thể nhiều người tin rằng, muốn đóng góp cho Việt Nam thì phải trở về nước. Việc thu hút nhân tài của Việt Nam cũng vậy, theo hướng mời gọi trở về Việt Nam.

Nhưng bây giờ thì khác. Ở vị trí quản lý cấp cao tại Meta, làm việc tại Singapore, bà Thảo nói có thể làm được nhiều việc hơn.

“Khi về Việt Nam, tôi làm việc với tư cách là người của Meta, nhưng trong Tập đoàn, tôi có trách nhiệm giải thích cho các đồng nghiệp quốc tế hiểu về bối cảnh và các vấn đề ở Việt Nam, để họ hiểu hơn, từ đó đưa ra những quyết định phù hợp với thị trường Việt Nam. Trong Dự án Vigen, ngoài mạng lưới nhân tài người Việt ở nước ngoài, chúng tôi còn huy động được các đồng nghiệp ở Meta, cả người Việt và người nước ngoài, cùng tham gia”.

Bà Thảo gọi đó là nguồn lực từ mạng lưới người Việt khắp thế giới và sẽ không có giới hạn nếu tận dụng được. Việc này rất cần một chiến lược rõ ràng, nhất là trong thời điểm kinh tế Việt Nam đang theo đuổi tham vọng lớn: tăng trưởng cao, trên 2 con số bằng mô hình tăng trưởng mới, dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo...

Việt Nam có lực lượng sinh viên giỏi toán và công nghệ, nhiều người đang làm việc tại các tập đoàn lớn như Meta, Google, Microsoft, Amazon… Chỉ riêng ở Meta, bà Thảo ước tính khoảng vài trăm người. Riêng ở văn phòng tại Singapore, con số là hàng chục. Sự háo hức hướng về Tổ quốc luôn có, nhưng không dễ kết nối.

Bản thân các doanh nghiệp công nghệ cũng nhìn Việt Nam với sự quan tâm đặc biệt. Một phần vì quy mô thị trường hơn 100 triệu, tầng lớp trung lưu tăng, dân số trẻ, hào hứng với công nghệ cũng như ở góc độ là địa bàn sản xuất hấp dẫn, có sự ổn định cao về chính trị, kinh tế vĩ mô, môi trường kinh doanh thuận lợi. Một phần vì trong thế giới VUCA, có một Việt Nam đang băng băng tiến lên, đầy năng lượng, quyết tâm. Chính sự hấp dẫn của Việt Nam khiến Thảo không bị vào thế khó xử khi phải cân đối công việc và tình cảm tại Meta.

“Nhưng để chuyển từ chú ý sang hợp tác, đầu tư thì cần hành động nhiều hơn, cần đặt ra nhiều câu hỏi lớn hơn để có những giải pháp đột phá hơn, để mọi người cùng cảm nhận được rằng, tăng trưởng 2 con số là mục tiêu chứ không chỉ là khát vọng”, bà Thảo tin tưởng.

Rất nhiều đề xuất, nhưng có thể bắt đầu ngay bằng sự đơn giản trong thủ tục xuất nhập cảnh, trong thủ tục visa cho lao động nước ngoài; sự đồng bộ, thống nhất của cơ chế, chính sách với các cam kết của Việt Nam trong các hiệp định thương mại tự do…  Đặc biệt, bà Thảo chia sẻ nhiều kỳ vọng về một không gian cho đổi mới, sáng tạo không ngừng nghỉ.

Khi đó, người Việt ở khắp thế giới sẽ chung tay thực hiện, bằng nhiều cách.

Việt Nam luôn ở trong tim

Vào thời điểm này, Thảo đang rất vui. Hai người con - Liam và Aimee đang hẹn bạn bè hè này về Việt Nam.

“5 năm trước tôi chưa thấy rõ điều này”, Thảo nói.

Thảo Griffiths là một công dân toàn cầu theo đúng nghĩa đen. Sinh ra ở Hà Giang, tốt nghiệp Học viện Ngoại giao Việt Nam, có bằng Thạc sĩ từ Học viện Công nghệ Hoàng gia Melbourne (RMIT) và Đại học American tại Washington, DC, bà còn là học giả Fulbright, thành viên của tổ chức mang tên Tổng thống Eisenhower. Năm 2024, bà Thảo nhận được Giải thưởng Thành viên Eisenhower Xuất sắc của Năm từ Chủ tịch Chương trình Lãnh đạo Eisenhower, Tiến sĩ Robert Gates.

Song song với công việc chuyên trách tại Meta, bà Thảo đang là Ủy viên Ủy ban quốc tế về Người mất tích - một tổ chức liên chính phủ có trụ sở chính tại La Haye chuyên giải quyết vấn đề người mất tích.

Đặc biệt, tháng 12/2022, Thượng nghị sĩ Patrick Leahy, Chủ tịch luân phiên Thượng viện Hoa Kỳ đã gửi tới Quốc hội nước này một tuyên bố nhằm vinh danh những đóng góp của Thảo Griffiths cho quan hệ Việt - Mỹ. Tuyên bố này được lưu giữ tại kho văn thư lưu trữ của Quốc hội Mỹ. Phải nói thêm rằng, trong lịch sử Quốc hội Mỹ, vinh dự này chưa từng được trao cho một công dân Việt Nam không làm việc trong cơ quan Chính phủ. Trước đó, năm 2021, Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh, khi đó là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam là người Việt đầu tiên được vinh danh trước Quốc hội Mỹ cho những đóng góp to lớn đối với sự phát triển của quan hệ Việt - Mỹ.

Bà kết hôn với TS. Patrick Griffiths và có hai người con, con trai Liam Griffiths mới tốt nghiệp đại học ở Melbourne và nay về làm việc ở TP.HCM và con gái Aimee Griffiths đang học năm cuối tại Đại học Quốc gia Australia.

Nhưng Thảo nói, chưa bao giờ quên mình là người Việt, luôn say sưa với Việt Nam như một lẽ đương nhiên. Nhưng Liam, Aimee - những đứa trẻ mang một nửa dòng máu Việt, lớn lên ở nước ngoài cũng như những sinh viên Việt Nam đang du học ở nước ngoài không có sự đương nhiên đó. Chúng có nhiều điều kiện để lựa chọn.

Bà Thảo kể, chúng nói với nhau muốn về, chứ không phải bị về.

Trong con mắt của Giám đốc chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia  và Myanmar của Meta, đó là lực lượng lao động trẻ mà Việt Nam đang cần cho các kế hoạch táo bạo, mới mẻ tới đây; cũng là nguồn nhân lực mà Meta có thể khai thác khi triển khai nhiều dự án tại Việt Nam. Thậm chí, bà Thảo kỳ vọng, trong tương lai gần, Meta sẽ có trung tâm tại Việt Nam, để cùng xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững.

Nhưng thách thức giữ chân lực lượng này không nhỏ. Là thế hệ Internet, chúng mang sự rộn ràng của người trẻ với các cơ hội mới mẻ và cả góc nhìn của công dân toàn cầu khi nhìn nhận thị trường, môi trường kinh doanh Việt Nam.

Đã đến lúc, Việt Nam là nơi để nhiều người chọn trở về, chọn đến và chọn đi cùng.