Theo các chuyên gia y tế, khi thời tiết lạnh kéo dài, nhiệt độ thấp khiến các mạch máu ngoại vi co lại, đặc biệt ở tay, chân và dưới da. Quá trình này làm giảm lượng máu nuôi dưỡng cơ và da, đồng thời kích thích phản xạ run cơ để giữ ấm, làm tăng trương lực cơ và áp lực lên thành mạch.

Hệ quả là mạch máu giảm đàn hồi, huyết áp và nhịp tim có xu hướng tăng, từ đó làm gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim và đột quỵ não. Đây là lý do vì sao mùa lạnh luôn được xem là giai đoạn nguy cơ cao đối với người mắc bệnh tim mạch, thần kinh.

Bác sỹ chuyên khoa II Nguyễn Thị Thu Hiền, Khoa Nội Chung, Bệnh viện Lão khoa Trung ương khuyến cáo, khi thời tiết chuyển lạnh sâu, người dân cần đặc biệt chú ý bảo vệ cơ thể để phòng bệnh hô hấp và hạn chế diễn biến cấp tính của các bệnh nền.

Theo đó, cần mặc đủ ấm với quần áo dài, nhiều lớp để dễ điều chỉnh khi nhiệt độ thay đổi. Việc giữ ấm vùng cổ, gáy, mũi xoang bằng khăn, mũ và đi tất, giày giữ ấm chân giúp hạn chế nhiễm lạnh và tạo điều kiện thuận lợi cho vận động, tập luyện an toàn.

Không gian sinh hoạt cần kín gió, tránh gió lùa nhưng vẫn đảm bảo thông thoáng. Duy trì thói quen vận động, tập thể dục đều đặn, phù hợp thể lực giúp tăng cường tuần hoàn máu, nâng cao sức đề kháng, cải thiện giấc ngủ và cảm giác ngon miệng.

Về dinh dưỡng, người dân nên ăn các món ấm nóng, đủ năng lượng, uống đủ nước mỗi ngày, bổ sung vitamin từ rau xanh và trái cây nhằm tránh suy giảm sức đề kháng và giúp cơ thể thích nghi với thời tiết lạnh.

Tiêm phòng đầy đủ cũng là biện pháp quan trọng. Người cao tuổi và người có bệnh nền cần tiêm vaccine cúm, phế cầu, RSV theo khuyến cáo. Trẻ nhỏ cần được tiêm chủng đúng lịch để phòng các bệnh đường hô hấp thường gặp trong mùa lạnh.

Bên cạnh đó, việc duy trì sử dụng thuốc theo đúng đơn và hướng dẫn của bác sỹ có ý nghĩa then chốt, giúp cơ thể giữ trạng thái ổn định, hạn chế nguy cơ diễn biến nặng hoặc cấp tính của các bệnh lý mạn tính.

Khi thời tiết trở lạnh, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận nhiều người bệnh đến khám với các triệu chứng như ho, sổ mũi, đau đầu, ớn lạnh sau khi đi mưa, nhiễm gió lạnh hoặc làm việc lâu trong phòng điều hòa.

Theo các bác sỹ, bên cạnh điều trị bằng y học hiện đại, y học cổ truyền có những biện pháp chăm sóc đơn giản, dễ thực hiện tại nhà. Trà gừng đường nâu là một trong những phương pháp phổ biến, chi phí thấp và hiệu quả rõ rệt nếu dùng đúng thời điểm.

Theo y học cổ truyền, gừng tươi có tính cay, ấm, giúp làm ấm cơ thể, giải cảm lạnh, thông đường thở, giảm ho và thúc đẩy ra mồ hôi nhẹ để “đẩy hàn ra ngoài”. Đường nâu có tính ấm, vị ngọt, giúp bổ sung năng lượng, hỗ trợ gừng phát huy tác dụng mà không gây khó chịu cho dạ dày.

Trà gừng đường nâu đặc biệt phù hợp trong giai đoạn sớm của cảm lạnh, khi mới xuất hiện các biểu hiện như sợ lạnh, hơi sốt nhẹ, đau đầu, đau mỏi người, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, ho nhẹ, đờm trắng loãng hoặc căng cứng vùng cổ vai gáy do lạnh. Uống càng sớm, trong vòng 24 giờ đầu, hiệu quả càng cao.

Cách làm đơn giản gồm rửa sạch gừng, thái sợi hoặc đập dập, đun với nước khoảng 10 phút. Khi nước có mùi cay ấm thì cho đường nâu vào, đun nhỏ lửa thêm vài phút và uống khi còn nóng. Liều dùng khuyến cáo là ngày 1-2 lần, trong 2-3 ngày, không nên sử dụng kéo dài.

Tuy nhiên, các bác sỹ lưu ý không nên dùng trà gừng đường nâu khi có biểu hiện sốt cao, đau họng nhiều, đờm vàng đặc, khát nước, miệng khô, táo bón, vì đây là dấu hiệu của cảm nóng. Ngoài ra, người hay nóng trong, âm hư, dễ bốc hỏa hoặc người mắc đái tháo đường cần thận trọng do đường nâu có thể làm tăng đường huyết.

Để bảo vệ sức khỏe người cao tuổi trong thời tiết lạnh sâu, các bác sỹ khuyến cáo cần giữ ấm cơ thể bằng quần áo dài, nhiều lớp để linh hoạt khi nhiệt độ thay đổi, quàng khăn, đội mũ giữ ấm vùng cổ gáy, mũi xoang và đi tất, giày để giữ ấm bàn chân.

Không gian sinh hoạt cần kín gió, đủ ấm, tạo điều kiện để người cao tuổi duy trì vận động và tập thể dục nhẹ nhàng, phù hợp với thể trạng nhằm cải thiện tuần hoàn và tăng sức đề kháng.

Bên cạnh đó, người cao tuổi cần ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ưu tiên thức ăn ấm nóng, uống đủ nước, bổ sung vitamin từ rau củ, trái cây để tránh suy giảm năng lượng và miễn dịch.

"Việc tiêm phòng đầy đủ các loại vắc-xin cần thiết như cúm, phế cầu, RSV đối với người lớn tuổi và người có bệnh nền cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa bệnh tật mùa lạnh", bác sỹ của Bệnh viện Lão khoa Trung ương nói thêm.

Nói thêm về dịch cúm mùa còn đang gây nhiều lo ngại trong mùa Đông- Xuân, theo BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, tiêm vắc-xin cúm và vắc-xin phế cầu đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa các bệnh lý hô hấp dễ biến chứng. Tiêm phòng giúp giảm rõ rệt nguy cơ nhập viện, hạn chế tổn thương phổi và giảm khả năng tiến triển sang ARDS.

Đối với người mắc bệnh tự miễn hoặc người ghép thận đang dùng thuốc chống thải ghép, tiêm vắc-xin cúm hằng năm gần như là biện pháp bảo vệ bắt buộc, an toàn và không ảnh hưởng đến chức năng thận ghép. Việc tiêm phòng trước mùa cúm từ 4-6 tuần giúp cơ thể có đủ thời gian tạo miễn dịch, giảm thiểu nguy cơ diễn biến nặng.

Nói thêm về vắc-xin phòng cúm mùa, bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec nhấn mạnh, mặc dù cúm mùa thường lành tính, nhưng cũng có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí có thể tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng như H1N1, H3N2 và hai chủng nhóm B có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục. Do đó, mỗi năm chủng virus lưu hành có thể thay đổi, vì vậy việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Giải thích thêm về việc phải tiêm vắc-xin cúm hàng năm, chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec cho biết, WHO duy trì các trạm quan trắc virus cúm trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, nhằm phân lập và xác định chủng virus lưu hành tại từng khu vực địa lý.

Dựa trên các dữ liệu này, WHO dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông - Xuân ở Bắc bán cầu (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau) và mùa Đông - Xuân ở Nam bán cầu (từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm).

Từ đó, WHO hướng dẫn các nhà sản xuất vắc-xin chuẩn bị các chủng phù hợp và cung cấp ra thị trường vào thời điểm thích hợp là tháng 8 và tháng 9 cho Bắc bán cầu, và tháng 4 đến tháng 5 cho Nam bán cầu.

Vì Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa thuộc Bắc bán cầu, người dân nên tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, vào thời điểm trước khi mùa cúm bắt đầu, nhằm được bảo vệ suốt mùa Đông và Xuân.

Đồng thời, theo chuyên gia người cao tuổi cần tuân thủ điều trị, sử dụng thuốc theo đúng đơn và hướng dẫn của bác sỹ nhằm duy trì trạng thái ổn định của cơ thể, hạn chế tối đa nguy cơ bệnh diễn biến nặng trong những ngày rét sâu.