Những sai lầm trong điều trị khiến bệnh gout ngày càng nặng

Theo các bác sỹ nội tiết, những thói quen điều trị thiếu khoa học này khiến bệnh dễ tái phát, tiến triển nặng và làm tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Bác sỹ Bùi Thị Nguyệt Ánh, Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, gout xảy ra khi nồng độ axit uric trong máu tăng cao, dẫn đến sự lắng đọng các tinh thể urat tại khớp và nhiều mô trong cơ thể. Bệnh thường ảnh hưởng trước tiên đến các khớp ở chi dưới như khớp ngón chân cái, cổ chân hoặc đầu gối.

Khi bệnh tiến triển nặng hoặc chuyển sang giai đoạn mạn tính, nhiều khớp có thể bị tổn thương cùng lúc, gây đau, cứng khớp và hình thành các hạt tophi, những khối u nhỏ nổi dưới da tại vùng khớp. Ngoài ra, gout còn có thể gây tổn thương thận, làm suy giảm chức năng vận động và trong nhiều trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến tàn phế.

Đặc biệt, khi các hạt tophi bị vỡ, vi khuẩn dễ xâm nhập vào khớp, làm tăng nguy cơ viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc nhiễm khuẩn huyết – những biến chứng có thể đe dọa tính mạng.

Tại Việt Nam, bệnh gout đang có xu hướng gia tăng nhanh và ngày càng trẻ hóa. Bệnh thường gặp ở nam giới trên 40 tuổi, đặc biệt ở những người có chế độ ăn nhiều đạm, thường xuyên sử dụng rượu bia hoặc có lối sống ít vận động.

Tuy nhiên, nhiều người vẫn xem nhẹ bệnh gout vì cho rằng đây chỉ là bệnh đau khớp thông thường, không nguy hiểm như các bệnh mạn tính khác như đái tháo đường, tăng huyết áp hay bệnh tim mạch. Chính tâm lý chủ quan này khiến nhiều bệnh nhân không tuân thủ phác đồ điều trị của bác sỹ.

Theo bác sỹ Nguyệt Ánh, sai lầm phổ biến nhất của người bệnh gout là chỉ điều trị khi xuất hiện cơn đau cấp. Nhiều người chỉ sử dụng thuốc giảm đau khi khớp sưng, nóng và đỏ, nhưng khi cơn đau giảm lại ngừng thuốc vì nghĩ rằng bệnh đã khỏi.

Thực tế, nồng độ axit uric trong máu vẫn ở mức cao. Lượng axit uric dư thừa tiếp tục lắng đọng thành tinh thể urat trong khớp, gân và thận, âm thầm gây tổn thương và chuẩn bị cho những cơn gout tiếp theo với mức độ nặng hơn.

Một sai lầm khác là tự ý sử dụng các thuốc giảm đau hoặc kháng viêm liều cao mà không có chỉ định của bác sỹ. Những thuốc này có thể giúp giảm đau nhanh chóng, nhưng nếu lạm dụng sẽ gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng như loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, loãng xương và đặc biệt là suy giảm chức năng thận.

Nhiều bệnh nhân gout cũng mắc sai lầm trong chế độ ăn uống. Một số người lo sợ bệnh tái phát nên cắt bỏ hoàn toàn đạm động vật, dẫn đến suy nhược cơ thể. Ngược lại, có người chỉ chú ý kiêng thịt đỏ mà quên rằng các loại hải sản, nội tạng động vật, rượu bia và nước ngọt chứa nhiều fructose cũng có thể làm tăng nồng độ axit uric trong máu.

Theo các bác sỹ, người bệnh gout cần hạn chế thực phẩm giàu purin nhưng vẫn phải đảm bảo chế độ dinh dưỡng cân bằng. Nên tăng cường rau xanh, trái cây ít ngọt và uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ thận đào thải axit uric tốt hơn.

Một sai lầm khác là nhiều người bệnh tin tưởng các bài thuốc dân gian hoặc thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc. Một số sản phẩm được quảng cáo là “chữa khỏi gout” nhưng thực tế có thể chứa tân dược trộn lẫn, gây hại cho gan và thận.

Ngoài ra, việc trì hoãn điều trị bằng y học hiện đại có thể khiến bệnh chuyển sang giai đoạn mạn tính với các biến chứng khó phục hồi.

Các chuyên gia nội tiết cho rằng gout không chỉ là những cơn đau khớp nhất thời mà là một bệnh lý chuyển hóa mạn tính cần được kiểm soát lâu dài.

Để kiểm soát bệnh hiệu quả, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị nhằm đưa nồng độ axit uric máu về ngưỡng an toàn (thường dưới 360 µmol/l) và duy trì ổn định trong thời gian dài. Khi mức axit uric được kiểm soát tốt, các tinh thể urat đã lắng đọng trong cơ thể có thể dần tan ra, từ đó giảm nguy cơ tái phát cơn gout.

Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sỹ, người bệnh cần duy trì lối sống lành mạnh, tập thể dục đều đặn khi không trong cơn đau cấp, kiểm soát cân nặng và thực hiện xét nghiệm máu định kỳ để theo dõi chức năng gan, thận cũng như nồng độ axit uric.

Các bác sỹ khuyến cáo, người bệnh nên thay đổi tư duy từ “chữa cơn đau” sang quản lý bệnh lâu dài, bởi chỉ khi kiểm soát tốt nồng độ axit uric trong máu, gout mới có thể được kiểm soát bền vững và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.

Lan tỏa kỹ năng sơ cứu trong cộng đồng

Những ngày gần đây, liên tiếp hai trường hợp gặp nạn trong cộng đồng đã may mắn được cứu sống trong gang tấc nhờ sự có mặt kịp thời của cán bộ y tế. Dẫu biết rằng cứu người là trách nhiệm, bổn phận của người làm nghề y, nhưng đó thường là trong môi trường bệnh viện có đầy đủ trang thiết bị và thuốc men. Còn ngoài cộng đồng, khi tai nạn xảy ra bất ngờ, việc cấp cứu ban đầu lại là câu chuyện hoàn toàn khác.

Sự việc đầu tiên xảy ra tại một siêu thị trên phố Phạm Ngọc Thạch (Hà Nội). Một nhân viên bảo vệ bất ngờ co giật toàn thân, tím tái rồi ngừng tuần hoàn. Rất may, chị Phạm Thị Thúy Hà, điều dưỡng Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đang có mặt tại đó. Nhận thấy tình trạng nguy kịch của nạn nhân, chị lập tức tiếp cận, kiểm tra và nhanh chóng tiến hành ép tim ngoài lồng ngực, đồng thời nhờ những người xung quanh gọi cấp cứu.

Sau khoảng hai phút cấp cứu liên tục, bệnh nhân có mạch trở lại, tình trạng tím tái cải thiện, dần hồi phục ý thức và được chuyển đến bệnh viện để tiếp tục theo dõi, điều trị.

Trường hợp thứ hai xảy ra tại một khu nghỉ dưỡng ở Sóc Sơn (Hà Nội). Một cháu bé 3 tuổi không may rơi xuống bể bơi, rơi vào tình trạng ngừng thở, ngừng tim. May mắn thay, bác sỹ Quỳnh Hương, công tác tại Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, cũng có mặt tại hiện trường. Bác sỹ đã nhanh chóng thực hiện hồi sức tim phổi và chỉ sau khoảng hai phút, cháu bé đã có dấu hiệu hồi phục.

Thực tế, không phải lúc nào người gặp nạn cũng có được may mắn như vậy. Ngừng tuần hoàn là tình trạng tối khẩn cấp, việc cấp cứu chỉ tính bằng từng phút. Chỉ sau 3-5 phút không được cung cấp ô-xy, tế bào não bắt đầu tổn thương không hồi phục; sau 10 phút, nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề là rất cao.

Theo chia sẻ của bác sỹ Quỳnh Hương và điều dưỡng Thúy Hà, phản ứng nhanh trong những tình huống nguy kịch không phải là hành động bộc phát mà là kết quả của quá trình đào tạo bài bản và thực hành thường xuyên.

Điều dưỡng Thúy Hà cho biết, khi thấy nạn nhân ngừng tuần hoàn, chị gần như phản xạ nghề nghiệp, nếu không cấp cứu ngay lập tức, người bệnh có thể không còn cơ hội sống. Còn với bác sỹ Quỳnh Hương, trong khoảnh khắc đó chỉ có một suy nghĩ duy nhất là phải làm nhanh nhất có thể để cứu cháu bé.

Những phản xạ nghề nghiệp này được hình thành từ các chương trình đào tạo cấp cứu mà Bệnh viện Bạch Mai triển khai trong nhiều năm qua. Ban lãnh đạo bệnh viện xác định rõ định hướng: biến kỹ năng cấp cứu thành phản xạ nghề nghiệp thông qua đào tạo thường xuyên, coi hồi sức cấp cứu là năng lực cốt lõi đối với mọi cán bộ y tế, không chỉ riêng những người làm việc trong chuyên ngành hồi sức hay cấp cứu.

Với quan điểm “cấp cứu là kỹ năng sống còn”, Bệnh viện đã triển khai chương trình đào tạo cấp cứu ngừng tuần hoàn cho toàn bộ nhân viên y tế. Chỉ trong nửa cuối năm 2025, khoảng 4.500 cán bộ, nhân viên của bệnh viện đã được đào tạo kỹ năng này thông qua 30 lớp huấn luyện liên tục.

Học viên phải vượt qua bài kiểm tra lý thuyết trực tuyến trước khi tham gia phần thực hành trên mô hình. Bài kiểm tra thực hành gồm 5 tiêu chí bắt buộc như vị trí đặt tay, độ sâu ép tim, kỹ thuật thả tay đúng cách, tần suất ép tim và kỹ thuật bóp bóng. Chỉ khi đạt đầy đủ cả 5 tiêu chí, học viên mới được cấp chứng nhận hoàn thành khóa học.

Theo các chuyên gia, việc phổ cập kỹ năng hồi sức tim phổi không chỉ cần thiết đối với nhân viên y tế mà còn nên được lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng. Khi ngày càng nhiều người được trang bị kiến thức và kỹ năng sơ cứu cơ bản, sẽ hình thành những “cánh tay nối dài” trong cấp cứu ban đầu, giúp nâng cao cơ hội sống cho người gặp nạn trong những phút đầu tiên bởi đây là thời điểm quyết định nhất.

Cuối năm 2025, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội phối hợp với Tập đoàn FPT triển khai dự án đặt máy khử rung tim tự động (AED) tại cộng đồng. Đây là bước đi nhằm nâng cao nhận thức về cấp cứu ban đầu, đồng thời bổ sung thiết bị cần thiết giúp tăng cơ hội sống cho người bị ngừng tim đột ngột ngoài cơ sở y tế.

Dự án được triển khai thí điểm tại các trạm y tế trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Mỗi điểm đặt máy sẽ có một nhóm nòng cốt gồm 1-2 nhân viên y tế tình nguyện được đào tạo chuyên sâu để quản lý thiết bị, hướng dẫn sử dụng và phổ biến kiến thức sơ cứu cho người dân. Đồng thời, các lớp huấn luyện sơ cấp cứu cộng đồng cũng sẽ được tổ chức nhằm nâng cao kỹ năng cơ bản cho công chúng.

Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân ngừng tim ngoại viện tại Việt Nam hiện lên tới 96,7%. Chỉ khoảng 8,7% bệnh nhân được hồi sinh tim phổi ngay tại chỗ – thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực và trên thế giới.

Vì vậy, việc chú trọng đào tạo kỹ năng hồi sức cấp cứu cũng như trang bị máy khử rung tim tự động trong cộng đồng không chỉ giúp tăng cơ hội sống cho người bị ngừng tim mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng văn hóa học kỹ năng sơ cứu cơ bản, một kỹ năng công dân cần có trong xã hội hiện đại.

Những mô hình này cần được nhân rộng tại nhiều cơ sở y tế và địa phương, để trong những tình huống khẩn cấp, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người hỗ trợ ban đầu, giúp giành lại sự sống cho người gặp nạn trong những phút quyết định.

Nguy cơ tái phát chảy máu cam sau Tết

Thời tiết hanh khô, sử dụng nhiều rượu bia trong dịp lễ Tết và tình trạng viêm mũi xoang tái phát khiến nguy cơ chảy máu cam gia tăng. Không ít trường hợp phải nhập viện cấp cứu, thậm chí can thiệp nội soi đốt cầm máu khi điều trị nội khoa không còn hiệu quả.

Thông tin từ một cơ sở y tế tại TP.HCM cho hay, sau Tết số ca chảy máu cam có xu hướng tăng. Nhiều người bệnh dù đã sơ cứu đúng cách tại nhà nhưng vẫn tái phát nhiều lần, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Theo các bác sỹ thời tiết khô hanh, nắng nóng xen kẽ mưa trái mùa trong cùng một ngày khiến độ ẩm không khí thay đổi liên tục. Điều này làm lớp niêm mạc mũi khô, dễ nứt và tổn thương. Một số vị trí trong mũi, đặc biệt vùng phía trước vách ngăn mũi tập trung nhiều mao mạch nhỏ (điểm mạch Kisselbach) rất dễ bị vỡ mạch máu khi có viêm nhiễm hoặc tác động vật lý như ngoáy mũi, chấn thương.

Sau kỳ nghỉ Tết, nhiều người quay lại làm việc trong môi trường phòng kín, sử dụng máy lạnh liên tục khiến không khí thiếu độ ẩm. Khi niêm mạc mũi mất nước nhanh, lớp niêm mạc trở nên mỏng và khô, các mao mạch nông ở vách ngăn mũi dễ vỡ và gây chảy máu. Những người có tiền sử viêm mũi xoang, niêm mạc vốn đã viêm và phù nề nên càng nhạy cảm, nguy cơ chảy máu mũi cao hơn.

Việc sử dụng rượu bia nhiều hơn trong các buổi tất niên, Tết và tân niên cũng là yếu tố làm tăng nguy cơ chảy máu cam. Theo bác sỹ Nguyễn Trung Nguyên, chuyên khoa tai mũi họng, rượu bia gây giãn mạch ngoại vi, làm tăng lưu lượng máu đến niêm mạc mũi. Trong khi đó, vùng vách ngăn mũi trước là nơi tập trung nhiều mao mạch nhỏ nằm ngay dưới lớp niêm mạc. Khi các mạch máu giãn ra do rượu bia, thành mạch trở nên căng và dễ tổn thương hơn.

Ngoài ra, rượu bia còn có thể gây tăng huyết áp tạm thời và ảnh hưởng đến cơ chế đông máu, khiến khi mao mạch bị vỡ, máu dễ chảy nhiều và khó cầm hơn. Chỉ cần những tác động nhẹ như xì mũi mạnh hoặc hắt hơi cũng có thể làm vỡ mao mạch và gây chảy máu.

“Nhiều trường hợp phải can thiệp đốt cầm máu qua nội soi hoặc đốt điểm mạch gây tê khi điều trị nội khoa không còn hiệu quả”, bác sỹ Nguyên cho biết.

Anh Lâm, 42 tuổi, có tiền sử viêm mũi xoang, vẹo vách ngăn mũi và phì đại cuốn mũi dưới hai bên. Dịp cuối năm và sau Tết, anh thường xuyên tham gia các buổi tất niên, tân niên nên uống rượu bia nhiều hơn bình thường. Mỗi lần uống nhiều rượu bia, tình trạng chảy máu cam lại tái phát.

Sau Tết, anh bị chảy máu mũi nhiều lần. Ban đầu anh tự sơ cứu tại nhà và cầm máu được, nhưng tình trạng tái phát với tần suất 3-4 lần mỗi tuần nên anh đến cơ sở y tế gần nhà khám.

Bác sỹ điều trị nội khoa và đặt meche cầm máu, hẹn tái khám. Tuy nhiên, trước ngày tái khám, anh bất ngờ bị chảy máu từ mũi và họng suốt đêm nên phải nhập cấp cứu tại viện.

Qua nội soi thăm khám, bác sỹ ghi nhận tình trạng giãn mao mạch ở khe mũi dưới bên phải và sung huyết điểm mạch tại vách ngăn mũi. Ê kíp đã tiến hành đốt cầm máu bằng dao điện lưỡng cực (Bipolar) và kiểm tra không còn điểm chảy máu khác. Sau can thiệp, anh Lâm xuất viện sau một ngày theo dõi, tái khám sau một tuần và vết mổ lành tốt, không còn tái phát chảy máu mũi.

Theo bác sỹ Nguyên, hốc mũi thông với vòm họng qua cửa mũi sau nên khi máu chảy từ các mạch ở khe mũi dưới, máu có thể chảy ra phía sau theo sàn mũi xuống họng. Vì vậy người bệnh có thể thấy máu chảy cả ở mũi và họng. Khi nằm ngửa, máu thường chảy về phía sau họng thay vì chảy ra ngoài mũi.

Một trường hợp khác là ông Pha, 75 tuổi, được chuyển đến viện trong tình trạng chảy máu cam nhiều không cầm dù đã sơ cứu tại nhà. Ông có bệnh nền đái tháo đường và tăng huyết áp.

Sau khi nhập viện, các bác sỹ tiến hành kiểm soát huyết áp và nội soi mũi. Kết quả cho thấy người bệnh bị xuất huyết từ điểm mạch tại vách ngăn mũi. Bác sỹ đặt merocel để cầm máu tại chỗ và đốt điểm mạch bằng nitrat bạc nhằm kiểm soát nguồn xuất huyết, đồng thời cho bệnh nhân nhập viện theo dõi và điều trị nội trú.

Theo bác sỹ Nguyên, người mắc tăng huyết áp có nguy cơ chảy máu cam với tần suất và lượng máu nhiều hơn so với người bình thường. Khi thời tiết thay đổi hoặc lạnh đột ngột, mạch máu có xu hướng co lại làm huyết áp tăng cao, tạo áp lực lớn lên thành mạch. Trong khi đó, các mao mạch ở niêm mạc mũi rất mỏng nên dễ vỡ và gây chảy máu.

Chảy máu cam cũng thường gặp ở người trên 40 tuổi do liên quan đến các bệnh lý toàn thân như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, rối loạn mạch máu hoặc các khối u vùng mũi xoang. Theo thời gian, thành mạch máu giảm độ đàn hồi nên dễ bị tổn thương hơn, đặc biệt khi thời tiết thay đổi.

Khi bị chảy máu cam, người bệnh nên ngồi thẳng, hơi cúi người về phía trước và dùng tay bóp hai cánh mũi trong khoảng 10-15 phút. Có thể lặp lại 2-3 lần nếu máu chưa cầm. Chườm lạnh hoặc đặt đá lên sống mũi cũng giúp co mạch và giảm lưu lượng máu.

Nếu đã bóp cánh mũi liên tục nhưng máu vẫn không cầm hoặc tình trạng chảy máu tái phát nhiều lần, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Để phòng ngừa chảy máu cam, cần giữ ẩm niêm mạc mũi bằng cách uống đủ nước, rửa mũi bằng nước muối sinh lý, hạn chế rượu bia và các chất kích thích. Đồng thời tránh ngoáy mũi, xì mũi mạnh hoặc dụi mũi nhiều khi đang nghẹt mũi, hạn chế tiếp xúc với khói thuốc và bụi bẩn, điều trị tốt các bệnh lý viêm mũi xoang và viêm mũi dị ứng.

Bác sỹ cũng khuyến cáo không nên xem nhẹ chảy máu cam, bởi nếu xảy ra nhiều lần có thể là dấu hiệu của những bệnh lý nghiêm trọng như u xơ vòm mũi họng hoặc ung thư vòm họng. Người bệnh nên đi khám nếu chảy máu cam lặp lại trong vòng hai tuần, máu chảy xuống họng nhiều hoặc khạc ra máu để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.