Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ virus Nipah tiếp tục lan rộng từ các ca bệnh ghi nhận tại Ấn Độ hiện ở mức thấp, đồng thời chưa có bằng chứng cho thấy sự gia tăng lây truyền từ người sang người.

Tuy nhiên, trước đặc tính nguy hiểm của virus này, nhiều địa phương tại Việt Nam đã chủ động kích hoạt các biện pháp giám sát, phòng, chống dịch, không để bị động trước nguy cơ xâm nhập.

Theo WHO, virus Nipah không phải là tác nhân mới xuất hiện mà đã được y văn thế giới ghi nhận từ nhiều thập kỷ trước. Đây là một trong những loại virus có thể gây viêm não ở người, song số ca mắc rất hiếm và thường chỉ xuất hiện rải rác tại một số quốc gia như Ấn Độ, Bangladesh, Malaysia, chưa từng hình thành các ổ dịch lớn.

Theo các chuyên gia y tế, virus Nipah không lây truyền theo đường hô hấp như Covid-19 và cũng không lây qua tiếp xúc thông thường. Nguồn lây chủ yếu đến từ động vật hoang dã, trong đó ổ chứa tự nhiên quan trọng nhất là dơi.

Virus tồn tại trong nước bọt và các dịch tiết của dơi, con người chỉ có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc rất gần với nguồn lây, chẳng hạn như săn bắt, giết mổ, ăn thịt dơi hoặc sử dụng trái cây, nhựa cây bị dơi làm nhiễm virus.

Tại một số khu vực ở Ấn Độ, Bangladesh hay Malaysia, người dân có thói quen sử dụng nhựa cây tươi hoặc ăn trái cây rơi, trái cây bị động vật cắn dở. Đây được xác định là con đường lây nhiễm chính.

Virus cũng có thể lây từ dơi sang heo hoặc ngựa rồi sang người, song con đường này hiếm gặp hơn rất nhiều so với lây trực tiếp từ dơi sang người.

Lý giải về tỷ lệ tử vong cao của bệnh do virus Nipah, theo bác sỹ Trương Hữu Khanh, chuyên gia y học dự phòng, đây là virus có nguồn gốc từ động vật nên cơ thể người không có miễn dịch sẵn. Bệnh thường diễn tiến nặng do virus tấn công trực tiếp vào não, gây viêm não cấp, một bệnh lý vốn có tỷ lệ tử vong cao và dễ để lại di chứng thần kinh.

Bên cạnh đó, do số ca mắc ít và xuất hiện rải rác nên hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ, khiến nguy cơ tử vong cao là điều khó tránh khỏi.

Về lâm sàng, bệnh do virus Nipah không có triệu chứng đặc trưng riêng, thường biểu hiện giống các bệnh viêm não khác như sốt cao, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê, suy hô hấp. Vì vậy, yếu tố then chốt trong chẩn đoán là khai thác tiền sử dịch tễ.

Khi gặp bệnh nhân đến từ khu vực từng ghi nhận ca bệnh hoặc có tiền sử tiếp xúc nguy cơ, bác sĩ mới đặt vấn đề xét nghiệm để xác định nguyên nhân.

Trước thông tin virus Nipah xuất hiện với tỷ lệ tử vong cao, Sở Y tế TP.HCM đã tổ chức họp khẩn với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) cùng các chuyên gia nhằm đánh giá nguy cơ xâm nhập và rà soát năng lực đáp ứng của hệ thống y tế.

Theo báo cáo của OUCRU và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, virus Nipah chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết ở ca bệnh nặng hoặc từ động vật mang mầm bệnh như dơi, heo; không lan truyền qua không khí.

Các nghiên cứu thực hiện tại TP.HCM và các tỉnh, thành phía Nam trong giai đoạn từ năm 1996 đến 2018, bao gồm cả những nghiên cứu sử dụng kỹ thuật hiện đại như metagenomic, khối phổ, giải trình tự gene, đều không ghi nhận sự hiện diện của virus Nipah.

Đến thời điểm hiện tại, TP.HCM chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh. Tuy nhiên, ngành y tế thành phố xác định nguy cơ xâm nhập vẫn hiện hữu, đặc biệt với người nhập cảnh từ vùng dịch hoặc những nhóm có tiếp xúc với động vật nguy cơ.

Sở Y tế TP.HCM đã yêu cầu HCDC tăng cường giám sát tại các cửa khẩu, chú trọng khai thác yếu tố dịch tễ đối với người nhập cảnh có triệu chứng sốt, đặc biệt là những trường hợp đến từ khu vực nguy cơ. Khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, cần chuyển ngay người bệnh đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới để cách ly, theo dõi và xét nghiệm theo quy định.

Cùng với đó, các cơ sở khám, chữa bệnh được yêu cầu tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm, cách ly kịp thời các trường hợp nghi nhiễm.

Đối với các ca viêm não chưa rõ nguyên nhân, bác sỹ cần khai thác kỹ yếu tố dịch tễ, đặc biệt là tiền sử đi lại và tiếp xúc nguy cơ; trường hợp nghi ngờ phải liên hệ ngay Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới để hội chẩn và chuẩn bị chuyển viện.

Công tác phòng hộ cá nhân, kiểm soát nhiễm khuẩn và tập huấn lại quy trình phòng, chống lây nhiễm cũng được siết chặt nhằm hạn chế nguy cơ lây lan trong cơ sở y tế.

Tại Đà Nẵng, Sở Y tế thành phố cũng đã ban hành công văn khẩn yêu cầu các đơn vị y tế trên địa bàn tăng cường giám sát, chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống bệnh do virus Nipah, tuyệt đối không chủ quan, lơ là.

Công tác giám sát được đẩy mạnh tại các cửa khẩu, cơ sở y tế và trong cộng đồng, trong đó chú trọng theo dõi người nhập cảnh, đặc biệt là những trường hợp đến từ hoặc đi qua các quốc gia đang lưu hành dịch.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP. Đà Nẵng được giao làm đầu mối cập nhật, tổng hợp tình hình dịch bệnh, tham mưu công tác truyền thông và xây dựng các kịch bản phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah tại cửa khẩu.

CDC Đà Nẵng đồng thời tăng cường kiểm dịch y tế quốc tế tại Sân bay Quốc tế Đà Nẵng, tập trung phát hiện sớm các trường hợp có biểu hiện nghi ngờ như sốt, ho, khó thở, mệt mỏi bất thường, nhất là những người có yếu tố dịch tễ liên quan đến Ấn Độ.

Các cơ sở khám, chữa bệnh được yêu cầu tăng cường sàng lọc ngay từ khâu tiếp đón, đăng ký khám và trong quá trình điều trị nội trú, ngoại trú; khi phát hiện trường hợp nghi ngờ phải thực hiện cách ly tạm thời và phối hợp với CDC triển khai các biện pháp phòng, chống dịch theo quy định.

WHO và các chuyên gia đều nhấn mạnh, dù virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao, nguy cơ lây lan rộng trong cộng đồng hiện được đánh giá thấp. Việc chủ động giám sát, phát hiện sớm và kiểm soát chặt yếu tố dịch tễ là giải pháp hiệu quả nhất trong giai đoạn hiện nay.

Ngành y tế khuyến cáo người dân không hoang mang nhưng cần nâng cao ý thức phòng bệnh, hạn chế tiếp xúc với động vật hoang dã, không sử dụng thực phẩm có nguy cơ nhiễm bẩn từ dơi; đồng thời chủ động khai báo y tế và đi khám sớm khi có triệu chứng bất thường kèm tiền sử đi lại từ vùng nguy cơ.