Ở độ tuổi 20-40, nhiều người ít nghĩ tới nguy cơ ung thư, nhất là những người trẻ, khỏe mạnh, đang trong giai đoạn học tập, làm việc với cường độ cao. Những bất thường của cơ thể dễ được quy cho stress, thiếu ngủ, ăn uống thất thường hoặc các bệnh lý thông thường, khiến việc thăm khám có thể bị trì hoãn.

Thực tế tại Bệnh viện K cho thấy bệnh nhân trẻ không phải nhóm hiếm gặp. Mỗi ngày, ba cơ sở của bệnh viện tại Hà Nội tiếp nhận khoảng 2.000 lượt người đến khám, khoảng 150-200 trường hợp phải nhập viện điều trị. Đáng chú ý, khoảng 1/3 người bệnh thuộc nhóm dưới 50 tuổi.

Bác sỹ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K cho rằng tác động của ung thư đối với người trẻ không dừng ở vấn đề sức khỏe. Những người mắc bệnh trước tuổi 30 còn quãng thời gian lao động dài phía trước, quá trình điều trị có thể ảnh hưởng tới tinh thần, công việc, thu nhập và khả năng đóng góp cho gia đình, xã hội.

Điều trị ung thư phụ thuộc vào loại bệnh, giai đoạn, đặc điểm khối u và tình trạng của từng người. Phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích, miễn dịch hoặc các phương pháp khác có thể được lựa chọn, phối hợp dựa trên chỉ định chuyên môn. Khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm có ý nghĩa lớn đối với cơ hội điều trị và tiên lượng.

Trở ngại đáng lưu ý lại xuất phát từ tâm lý chủ quan của chính người trẻ. Một khối nhỏ xuất hiện trên cơ thể, cơn đau kéo dài, thay đổi đại tiện hay ho dai dẳng có thể bị bỏ qua trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng do người bệnh cho rằng sức khỏe của mình vẫn tốt.

Bác sỹ Hà Hải Nam khuyến cáo cần chú ý tới những thay đổi kéo dài, tái diễn hoặc không giải thích được bằng nguyên nhân thông thường. Sự bất thường so với trạng thái vốn có của cơ thể quan trọng hơn việc cố gắng tự xác định một triệu chứng có phải dấu hiệu ung thư hay không.

Khối bất thường xuất hiện ở cổ, nách, tuyến vú, bẹn hoặc bất kỳ vị trí nào trên cơ thể là một trong những biểu hiện cần được kiểm tra. Phần lớn các khối bất thường không đồng nghĩa với ung thư, song việc tự theo dõi kéo dài mà không xác định nguyên nhân có thể làm chậm cơ hội phát hiện bệnh nếu tổn thương mang tính chất ác tính.

Đau dai dẳng không rõ nguyên nhân cũng cần được lưu ý. Chẳng hạn, đau vùng thượng vị kéo dài, đã sử dụng thuốc hoặc điều chỉnh sinh hoạt nhưng không cải thiện cần được thăm khám để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự điều trị.

Tương tự, ho hoặc khàn tiếng kéo dài cũng có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý lành tính, nhưng tình trạng không thuyên giảm cần được đánh giá chuyên môn. Việc thăm khám không nhằm mặc định người có triệu chứng mắc ung thư mà để xác định chính xác nguyên nhân và xử trí phù hợp.

Chảy máu bất thường là nhóm biểu hiện khác cần chú ý. Chảy máu mũi tái diễn không rõ nguyên nhân, nôn ra máu, đi ngoài ra máu hoặc những tình trạng chảy máu bất thường khác đều cần được kiểm tra. Mỗi biểu hiện có thể liên quan tới nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có những bệnh lý cần điều trị sớm.

Những thay đổi kéo dài về thói quen đại tiện cũng không nên xem nhẹ. Một người vốn đi tiêu đều đặn nhưng đột ngột thay đổi số lần đại tiện, tính chất phân liên tục khác trước, phân lỏng hoặc không thành khuôn kéo dài cần tìm nguyên nhân. Các vết loét trên da lâu lành hoặc tái diễn cũng thuộc nhóm bất thường nên được thăm khám.

Điểm quan trọng được bác sỹ Hà Hải Nam nhấn mạnh là không phải cứ có một trong những triệu chứng kể trên đồng nghĩa với mắc ung thư. Nhiều bệnh lý thông thường cũng có thể tạo ra biểu hiện tương tự. Giá trị cảnh báo nằm ở tính chất kéo dài, tái diễn, tiến triển hoặc không tìm được nguyên nhân rõ ràng. Người trẻ không nên vì lo sợ ung thư mà thực hiện hàng loạt xét nghiệm, nhưng cũng không nên lấy tuổi trẻ làm lý do trì hoãn thăm khám.

Cùng với phát hiện sớm, giảm những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi giữ vai trò quan trọng trong phòng ung thư. Chế độ ăn của một bộ phận người trẻ hiện có nhiều thức ăn nhanh, món chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm chứa nhiều chất béo không có lợi. Chế độ ăn đa dạng, tăng rau, củ, quả và thực phẩm giàu chất xơ là lựa chọn phù hợp hơn cho sức khỏe lâu dài.

Vận động thể chất cần được duy trì thường xuyên, nhất là với người làm công việc văn phòng hoặc phải ngồi nhiều giờ mỗi ngày. Một lối sống năng động vừa góp phần kiểm soát cân nặng, vừa mang lại nhiều lợi ích đối với sức khỏe tổng thể.

Thuốc lá là yếu tố nguy cơ ung thư có thể chủ động loại bỏ. Người đang hút cần tìm giải pháp cai thuốc, người chưa sử dụng không nên bắt đầu. Rượu bia cũng cần được hạn chế do đồ uống có cồn liên quan tới nguy cơ của nhiều loại ung thư và các bệnh mạn tính khác.

Với người có tiền sử gia đình mắc ung thư hoặc bản thân mang những yếu tố nguy cơ, việc phát hiện sớm càng cần được cá thể hóa. Bác sỹ có thể căn cứ tuổi, tiền sử gia đình, bệnh nền và các yếu tố liên quan để xác định loại ung thư cần tầm soát, phương pháp phù hợp và khoảng thời gian giữa các lần kiểm tra.

Viêm gan B và C cũng cần được quan tâm trong dự phòng ung thư gan. Nhiễm virus kéo dài có thể dẫn tới viêm gan mạn tính, xơ gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan. Tiêm vắc-xin phòng viêm gan B, xét nghiệm phát hiện virus viêm gan B, C ở người có nguy cơ, cùng việc quản lý và điều trị phù hợp đối với người đã nhiễm virus góp phần giảm nguy cơ bệnh gan tiến triển.

Khoảng 1/3 người bệnh dưới 50 tuổi trong số bệnh nhân được Bệnh viện K tiếp nhận là con số đáng lưu ý, nhưng không nên được hiểu rằng ung thư đang trở nên phổ biến ở tất cả người trẻ. Điều cần thay đổi là tâm lý cho rằng tuổi trẻ đồng nghĩa với không có nguy cơ. Một bất thường kéo dài chưa chắc là ung thư, nhưng đủ lý do để được kiểm tra thay vì tiếp tục chờ đợi.