Thông tin được Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá chia sẻ tại Hội thảo hưởng ứng Ngày Thế giới Không thuốc lá năm 2026 do cơ quan này tổ chức ngày 22/5.

Theo đó, tại Kỳ họp Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 đang diễn ra tại Geneva, Thụy Sĩ, WHO đã trao giải thưởng cho Vụ Pháp chế Bộ Y tế, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai và Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã trực tiếp nhận giải thưởng từ Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus. Đây được xem là sự ghi nhận quốc tế quan trọng đối với những nỗ lực bền bỉ của Việt Nam trong xây dựng chính sách kiểm soát thuốc lá, bảo vệ cộng đồng trước tác hại của nicotine và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Theo Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, những cải cách chính sách gần đây, đặc biệt là cải cách thuế thuốc lá, được kỳ vọng tạo ra tác động lớn đối với sức khỏe cộng đồng và kinh tế - xã hội.

Ước tính đến năm 2031, các chính sách này có thể giúp khoảng 2,1 triệu người tại Việt Nam bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc; ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới; đồng thời tạo thêm khoảng 24.000 tỷ đồng nguồn thu ngân sách nhà nước mỗi năm.

Bên cạnh đó, việc tăng thuế thuốc lá cũng được đánh giá là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế khả năng tiếp cận các sản phẩm thuốc lá giá rẻ, đặc biệt trong giới trẻ.

Năm 2026, WHO lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới Không thuốc lá là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.

Theo các chuyên gia y tế, đây là thông điệp mang tính thời sự trong bối cảnh ngành công nghiệp thuốc lá đang liên tục thay đổi chiến lược tiếp thị, tạo dựng hình ảnh “hiện đại”, “ít độc hại”, “thời thượng” cho các sản phẩm chứa nicotine nhằm thu hút thanh thiếu niên và người trẻ.

Những hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, hoạt động tài trợ hay tiếp thị thông qua người nổi tiếng đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng, đặc biệt ở nhóm học sinh, sinh viên.

Giới chuyên môn nhấn mạnh, dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe.

Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cùng nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người sử dụng, khói thuốc còn gây hại cho người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Trong nhiều năm qua, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực nhờ sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương cùng sự đồng hành của các cơ quan báo chí và tổ chức quốc tế.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cùng nhiều chính sách liên quan đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc xây dựng môi trường không khói thuốc, kiểm soát quảng cáo, khuyến mại và tài trợ của ngành công nghiệp thuốc lá, tăng cường cảnh báo sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện và bảo vệ giới trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine.

Các chính sách kiểm soát thuốc lá không chỉ là giải pháp y tế mà còn là chiến lược phát triển bền vững, góp phần giảm chi phí y tế, giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang đối mặt nhiều thách thức. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới còn cao trong khi thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có xu hướng gia tăng nhanh trong giới trẻ. Các hình thức quảng bá trên môi trường mạng ngày càng tinh vi, gây khó khăn cho công tác quản lý và kiểm soát.

Đáng lo ngại, thuốc lá điện tử hiện được thiết kế với nhiều hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt và hình ảnh “công nghệ”, “hiện đại”, “ít hại hơn”, dễ tạo tâm lý chủ quan trong thanh thiếu niên.

Phía sau vẻ ngoài hấp dẫn đó vẫn là nicotine, chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên.

Những con số thống kê hiện nay cho thấy mức độ đáng báo động của vấn đề. Trên thế giới, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, hút thuốc lá ước tính khiến khoảng 103.000 người tử vong hằng năm. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, bao gồm chi phí y tế, mất năng suất lao động, tử vong sớm và tổn thất môi trường.

Đặc biệt, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng nhanh chóng. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh từ 13-17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã tăng lên 8,1%.

Theo các chuyên gia, đây không còn đơn thuần là một xu hướng tiêu dùng mới mà là dấu hiệu cho thấy nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa và len sâu vào học đường, gia đình và đời sống thanh thiếu niên.

Một dấu mốc quan trọng được nhắc đến là việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Quyết định này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thế hệ trẻ trước làn sóng thuốc lá thế hệ mới.

Trong năm 2026, Bộ Y tế sẽ tiếp tục sửa đổi và trình Chính phủ, Quốc hội Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Việc sửa luật không chỉ nhằm xử lý các khoảng trống pháp lý hiện nay mà còn hướng đến bảo vệ những thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá mà Việt Nam đã kiên trì xây dựng suốt nhiều năm qua.