Các chuyên gia dịch tễ cảnh báo nguy cơ xuất hiện đợt dịch quy mô lớn tại khu vực phía Nam, đặt ra yêu cầu cấp thiết về các biện pháp phòng bệnh chủ động, trong đó có tiêm vắc-xin.

Sốt xuất huyết Dengue đang bước vào mùa cao điểm với những tín hiệu dịch tễ đáng lo ngại. Không chỉ gia tăng về số ca mắc, nhiều chuyên gia nhận định chu kỳ bùng phát dịch quy mô lớn đang có xu hướng rút ngắn, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các đợt dịch diện rộng trong thời gian tới.

Theo số liệu từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), tính đến ngày 31/5/2026, thành phố đã ghi nhận 17.718 ca mắc sốt xuất huyết, tăng gần 65% so với cùng kỳ năm 2025 và ghi nhận 4 trường hợp tử vong. Đáng chú ý, số ca mắc tăng ở toàn bộ 168 phường, xã và đặc khu trên địa bàn. Trên phạm vi cả nước, chỉ 5 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận hơn 50.000 ca sốt xuất huyết, gấp 2.5 lần cùng kỳ 2025.

Diễn biến này cho thấy sốt xuất huyết không còn là bệnh lưu hành theo mùa đơn thuần mà đang trở thành thách thức y tế công cộng ngày càng lớn trong bối cảnh biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hóa và sự thay đổi của môi trường sống tạo điều kiện cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền sang người qua muỗi Aedes aegypti. Virus Dengue có bốn type huyết thanh gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời do miễn dịch với type virus này không bảo vệ hoàn toàn trước các type còn lại.

Đáng lưu ý, muỗi Aedes có khả năng đốt nhiều người trong cùng một vòng đời, làm tăng nguy cơ lan truyền dịch bệnh trong cộng đồng. Virus Dengue có thể tồn tại trong máu người từ 2 đến 7 ngày, tạo điều kiện cho muỗi mang mầm bệnh và tiếp tục phát tán virus.

Hiện nay, sốt xuất huyết vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Điều trị chủ yếu là theo dõi sát, bù dịch và xử trí biến chứng. Vì vậy, phát hiện sớm và phòng bệnh chủ động đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Các chuyên gia cho biết bệnh thường diễn tiến qua ba giai đoạn lâm sàng. Giai đoạn đầu là sốt cao đột ngột, đau đầu, chán ăn, buồn nôn, xung huyết da hoặc chảy máu chân răng, chảy máu cam.

Nguy hiểm nhất là giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Đây là thời điểm người bệnh có thể bước vào pha nguy hiểm với các biểu hiện như đau bụng, nôn nhiều, xuất huyết dưới da, xuất huyết niêm mạc, gan to, men gan tăng hoặc xuất huyết đa cơ quan. Một số trường hợp có thể diễn tiến thành sốc sốt xuất huyết, suy đa tạng và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Sau giai đoạn nguy hiểm, người bệnh bước vào thời kỳ hồi phục với biểu hiện hết sốt, huyết động ổn định và sức khỏe dần cải thiện. Các bác sỹ cảnh báo, sốt xuất huyết đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, người cao tuổi và những người có bệnh nền. Biến chứng nặng có thể bao gồm xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết não, suy gan, suy thận, viêm cơ tim, suy tim và suy đa cơ quan.

Trước diễn biến dịch phức tạp, các biện pháp phòng bệnh chủ động ngày càng được chú trọng. Bên cạnh việc diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và phòng tránh muỗi đốt, tiêm vắc-xin được xem là một trong những giải pháp bổ sung giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và nhập viện.

Theo các bác sỹ của hệ thống tiêm chủng Long Châu, Qdenga là vắc-xin phòng sốt xuất huyết đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Đây là vắc-xin sống giảm độc lực, có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch đối với cả bốn type virus Dengue gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Theo dữ liệu nghiên cứu, sau khi hoàn thành đủ hai mũi tiêm cách nhau 3 tháng, vắc-xin giúp giảm 80,2% nguy cơ mắc sốt xuất huyết xác nhận do virus sau 12 tháng và giảm 90,4% nguy cơ nhập viện sau 18 tháng.

Vắc-xin được chỉ định cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn khỏe mạnh. Tuy nhiên, một số đối tượng không nên tiêm như người quá mẫn với thành phần vắc-xin, người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV có suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ.

Chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, một số trường hợp không nên tiêm như người suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú hoặc người quá mẫn với thành phần của vắc-xin. Người dân cần được khám sàng lọc và tư vấn trước tiêm để bảo đảm an toàn.

Nói thêm về biện pháp phòng chống dịch, GS-TS.Vũ Sinh Nam, Cố vấn cao cấp về sốt xuất huyết Dengue nhấn mạnh, Việt Nam chỉ có thể kiểm soát hiệu quả khi chuyển từ tư duy ứng phó thụ động sang chiến lược chủ động với nhiều biện pháp dự phòng kết hợp.

Cùng với tiêm vắc-xin, người dân cần chủ động diệt muỗi, lăng quăng, bọ gậy, vệ sinh nhà cửa, phát quang bụi rậm, loại bỏ các vật dụng chứa nước đọng, môi trường sinh sống của muỗi; ngủ màn và quản lý chặt chẽ số ca mắc trên địa bàn dân cư.

Đồng thời, cần phát hiện sớm các triệu chứng, nhất là các dấu hiệu cảnh báo, đến khám và điều trị tại các cơ sở y tế uy tín, không tự ý truyền dịch hoặc sử dụng các thuốc không rõ nguồn gốc tại nhà. Đây là những biện pháp thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng trước nguy cơ gia tăng của dịch sốt xuất huyết.