Vừa qua, trên địa bàn Lâm Đồng phát hiện một trường hợp nghi ngờ mắc viêm não Nhật Bản tại thôn 4, xã Trà Tân, chưa được tiêm vắc-xin phòng bệnh.

Đáng chú ý, tại khu vực ghi nhận ca nghi ngờ, tỷ lệ bao phủ vắc-xin rất thấp, mũi 2 chỉ đạt 25,8% và mũi 3 đạt 24,13%. Bên cạnh đó, tình trạng chăn nuôi gia súc, gia cầm gần khu dân cư, xử lý chất thải chưa bảo đảm cùng nhiều điểm nước đọng đã tạo điều kiện cho muỗi truyền bệnh sinh sản và phát triển.

Trước thực tế này, Sở Y tế Lâm Đồng yêu cầu UBND các xã, phường, đặc khu khẩn trương huy động các ban, ngành tổ chức tổng vệ sinh môi trường, xử lý nơi sinh sản của muỗi, đồng thời tăng cường truyền thông để người dân nhận biết dấu hiệu bệnh và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện sốt cao kèm các triệu chứng thần kinh.

Không chỉ tập trung xử lý môi trường, ngành y tế Lâm Đồng còn yêu cầu Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh rà soát tỷ lệ bao phủ vắc-xin trên toàn địa bàn, xác định khu vực có tỷ lệ tiêm thấp để tổ chức tiêm bù, tiêm vét.

Trung tâm Y tế các khu vực và Trạm Y tế xã được giao lập danh sách toàn bộ trẻ chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ các mũi vắc-xin viêm não Nhật Bản, ưu tiên triển khai tại những địa bàn có nguy cơ cao. Song song với đó là tăng cường giám sát ca bệnh, báo cáo trong vòng 24 giờ đối với các trường hợp nghi ngờ mắc hội chứng não cấp.

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra, lây truyền qua muỗi. Bệnh thường khởi phát bằng sốt cao, đau đầu, nôn, sau đó nhanh chóng xuất hiện co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và các tổn thương thần kinh nặng.

Điều khiến căn bệnh này đặc biệt nguy hiểm là hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Không ít trẻ dù được cứu sống vẫn phải mang di chứng suốt đời như liệt vận động, động kinh, chậm phát triển trí tuệ hoặc rối loạn ngôn ngữ.

Để phòng dịch, Sở Y tế Lâm Đồng yêu cầu hệ thống truyền thanh cơ sở tăng cường tuyên truyền lợi ích của tiêm chủng, hướng dẫn người dân nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có biểu hiện nghi ngờ.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hoạt động truyền thông được yêu cầu thực hiện bằng hình thức phù hợp, kể cả bằng tiếng dân tộc, nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tính chất nguy hiểm của bệnh và lịch tiêm chủng.

Trong bối cảnh viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và có thể để lại di chứng thần kinh suốt đời, việc tiêm chủng đầy đủ và tiêm nhắc đúng lịch không chỉ bảo vệ mỗi cá nhân mà còn góp phần xây dựng lá chắn miễn dịch cho cộng đồng.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hội Y học Dự phòng Việt Nam khuyến cáo người dân nên tiêm nhắc bằng vắc-xin thế hệ mới sau khi hoàn thành phác đồ 3 mũi cơ bản trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Theo chuyên gia, bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh. Do đó, không chỉ trẻ em mà người lớn chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ liều cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng.

Tỷ lệ tử vong của bệnh dao động khoảng 20 đến 30%. Trong số những bệnh nhân sống sót, khoảng một nửa phải mang di chứng lâu dài như liệt, suy giảm nhận thức, rối loạn ngôn ngữ, động kinh hoặc rối loạn vận động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Nói thêm về vắc-xin, theo BS.CKI Nguyễn Thu Hà, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, viêm não Nhật Bản là một trong những bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ chỉ được duy trì nếu trẻ được tiêm đúng lịch và hoàn thành đầy đủ phác đồ, bao gồm cả các mũi nhắc.

Hiện nay, tại Việt Nam có nhiều loại vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản với phác đồ khác nhau. Đối với vắc-xin Imojev, trẻ từ 9 tháng đến dưới 18 tuổi cần tiêm hai mũi cách nhau một năm; người từ 18 tuổi trở lên chỉ cần một mũi.

Trong khi đó, vắc-xin Jevax được tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi với ba mũi cơ bản. Mũi thứ hai cách mũi đầu từ một đến hai tuần, mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm và tiếp tục tiêm nhắc lại sau mỗi ba năm để duy trì miễn dịch.

Theo bác sỹ Thu Hà, trên thực tế vẫn ghi nhận các trường hợp mắc bệnh hằng năm do chưa từng tiêm vắc-xin hoặc không hoàn thành đầy đủ phác đồ. Không ít phụ huynh cho rằng chỉ cần tiêm những mũi đầu đời là đủ, trong khi miễn dịch có thể giảm dần nếu bỏ qua các mũi nhắc.

Trước khi đưa trẻ đi tiêm, phụ huynh cần thông báo đầy đủ về tình trạng sức khỏe, tiền sử dị ứng, các thuốc đang sử dụng để được bác sỹ khám sàng lọc. Nếu trẻ đang sốt, mắc bệnh cấp tính hoặc có phản ứng nặng sau mũi tiêm trước, cần trao đổi với bác sỹ để được tư vấn thời điểm tiêm phù hợp.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo phụ huynh nên thường xuyên kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ, đặc biệt với trẻ lớn, nhằm bảo đảm không bỏ sót các mũi nhắc.

Trong bối cảnh bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, tiêm vắc-xin đầy đủ vẫn là biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng ngừa viêm não Nhật Bản, giảm nguy cơ tử vong và hạn chế những di chứng thần kinh nặng nề có thể theo trẻ suốt cuộc đời.