Nguy cơ đột quỵ vì trào lưu nắn chỉnh cột sống

Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những đoạn video ghi lại cảnh các kỹ thuật viên thực hiện động tác xoay, bẻ cổ tạo ra tiếng "rắc" đầy ấn tượng, đi kèm những lời quảng cáo về khả năng giảm đau tức thì, phục hồi vận động mà không cần dùng thuốc hay can thiệp phẫu thuật.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia thần kinh, phía sau những động tác tưởng chừng đơn giản ấy có thể tiềm ẩn nguy cơ rất lớn nếu được thực hiện không đúng chỉ định hoặc bởi người không được đào tạo chuyên môn.

TS.Nguyễn Thị Minh Đức, chuyên khoa thần kinh cho biết, thời gian gần đây bệnh viện liên tiếp tiếp nhận những trường hợp xuất hiện các dấu hiệu đột quỵ trong hoặc ngay sau khi nắn chỉnh cột sống vùng cổ.

Người bệnh thường nhập viện với các biểu hiện như chóng mặt, mất thăng bằng, tê yếu nửa người, méo miệng hoặc nói khó - những triệu chứng cảnh báo tổn thương mạch máu não cần được cấp cứu khẩn cấp.

Một trong những trường hợp điển hình là anh Hưng (37 tuổi), nhân viên văn phòng. Sau một buổi nắn chỉnh cột sống để giảm đau cổ vai gáy, anh xuất hiện đau đầu vùng chẩm, chóng mặt và nhìn mờ thoáng qua. Cho rằng đây chỉ là biểu hiện mệt mỏi thông thường nên anh không đi khám.

Chỉ vài ngày sau, tình trạng mất thăng bằng ngày càng rõ rệt buộc anh phải đến Bệnh viện Tâm Anh kiểm tra. Kết quả chụp cộng hưởng từ và khảo sát mạch máu cho thấy anh bị bóc tách động mạch đốt sống phải, gây nhồi máu não nhẹ vùng thân não. May mắn được phát hiện sớm, người bệnh đáp ứng tốt với điều trị nội khoa.

Một trường hợp khác là chị Lan (42 tuổi), xuất hiện cơn chóng mặt dữ dội, buồn nôn và tê yếu nửa người ngay sau khi massage kết hợp xoay vặn cổ. Kết quả thăm khám xác định chị bị bóc tách động mạch cảnh trong dẫn đến nhồi máu não cấp. Người bệnh được cấp cứu kịp thời nên tránh được nguy cơ để lại di chứng nặng.

Theo TS.Nguyễn Thị Minh Đức, nắn chỉnh cột sống đúng chỉ định có thể mang lại lợi ích trong một số trường hợp như giảm đau, thư giãn cơ và cải thiện khả năng vận động. Tuy nhiên, những thao tác tác động mạnh lên vùng cổ nếu không được đánh giá kỹ trước khi thực hiện có thể gây tổn thương thành mạch ở những người vốn có yếu tố nguy cơ hoặc bất thường mạch máu nhưng chưa được phát hiện.

Động mạch đốt sống là một trong những hệ thống mạch máu quan trọng nhất nuôi não. Hai động mạch này chạy dọc hai bên cột sống cổ, hợp lại thành động mạch nền để cấp máu cho thân não, tiểu não và vùng não phía sau - những khu vực đảm nhiệm các chức năng sống còn như hô hấp, nuốt, giữ thăng bằng, vận động và ý thức.

"Khi cổ bị xoay hoặc vặn đột ngột với biên độ lớn, lớp nội mạc của động mạch có thể bị rách, gây bóc tách động mạch. Tổn thương này khiến lòng mạch bị hẹp hoặc hình thành cục máu đông. Khi cục máu đông di chuyển lên não sẽ gây tắc mạch và dẫn đến nhồi máu não. Nếu tổn thương xảy ra ở hệ tuần hoàn não sau, đặc biệt là thân não, hậu quả có thể rất nặng nề, thậm chí đe dọa tính mạng", TS.Nguyễn Thị Minh Đức giải thích.

Theo thống kê của Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ (American Stroke Association - ASA), bóc tách động mạch chỉ chiếm khoảng 2% tổng số ca đột quỵ nhưng lại là nguyên nhân gây tới khoảng 25% trường hợp đột quỵ ở người trẻ. Chấn thương vùng cổ được xem là một trong những yếu tố có thể dẫn đến tình trạng này. Nguy cơ càng cao ở những người mắc rối loạn đông máu, bệnh lý mạch máu, viêm cột sống dính khớp, loãng xương hoặc đang sử dụng thuốc chống đông kéo dài.

Điều đáng lo ngại là các triệu chứng ban đầu của bóc tách động mạch thường rất dễ bị bỏ qua vì khá giống với đau cổ vai gáy thông thường. Người bệnh có thể chỉ đau cổ một bên, đau đầu vùng chẩm, kèm theo chóng mặt, nhìn mờ, ù tai, buồn nôn hoặc mất thăng bằng trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày trước khi xảy ra đột quỵ thực sự.

Chuyên gia khuyến cáo, khi nghi ngờ có tổn thương mạch máu, bác sỹ sẽ chỉ định chụp cộng hưởng từ sọ não để phát hiện sớm các bất thường như bóc tách, hẹp hoặc phình động mạch, đồng thời đánh giá nguy cơ đột quỵ. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định thêm chụp cắt lớp vi tính mạch máu (CTA) hoặc cộng hưởng từ mạch máu não (MRA) nhằm xác định chính xác vị trí và mức độ tổn thương.

Chuyên gia thần kinh cũng nhấn mạnh, trước khi thực hiện bất kỳ thủ thuật nắn chỉnh cột sống nào, người bệnh cần được khai thác kỹ tiền sử bệnh, thăm khám lâm sàng, đánh giá các yếu tố nguy cơ cũng như chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết.

Đặc biệt, những người mắc tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, loãng xương, bệnh lý về máu, dị dạng mạch máu, từng chấn thương vùng cổ hoặc đang có các dấu hiệu thần kinh bất thường cần hết sức thận trọng.

"Nắn chỉnh cột sống không phải là thủ thuật có thể áp dụng cho mọi trường hợp. Việc thực hiện phải do người được đào tạo bài bản, có đủ chuyên môn y khoa nhằm bảo đảm an toàn và hạn chế tối đa biến chứng", TS. Nguyễn Thị Minh Đức khuyến cáo.

Các chuyên gia cũng lưu ý, người dân không nên thực hiện nắn chỉnh cột sống tại các cơ sở massage, spa không có chuyên môn y tế hoặc tự bẻ cổ theo các video hướng dẫn trên mạng xã hội. Tiếng "rắc" phát ra sau khi bẻ cổ không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị và càng không phải là dấu hiệu cho thấy thủ thuật an toàn.

Khi xuất hiện các triệu chứng như đau cổ bất thường, đau đầu kéo dài, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ, tê yếu tay chân, méo miệng hoặc nói khó sau khi nắn chỉnh cột sống, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa đột quỵ để được thăm khám và điều trị kịp thời. Theo các chuyên gia, việc phát hiện sớm tổn thương mạch máu có thể giúp ngăn ngừa đột quỵ nặng, giảm nguy cơ tử vong cũng như hạn chế các di chứng thần kinh lâu dài.

Không ho, không khó thở, người phụ nữ 55 tuổi bất ngờ phát hiện ung thư phổi khi khám sức khỏe

Suốt nhiều năm, chị Lợi (55 tuổi) vẫn khỏe mạnh, làm việc và sinh hoạt bình thường. Không ho kéo dài, không khó thở, không đau ngực, chị cũng không hút thuốc lá và không nghĩ mình có nguy cơ mắc bệnh lý về phổi. Thế nhưng, trong lần khám sức khỏe để hoàn thiện hồ sơ định cư nước ngoài, kết quả chụp X-quang phát hiện một nốt mờ ở phổi trái.

Ban đầu, tổn thương được nghi ngờ liên quan đến lao phổi. Tuy nhiên, kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) sau đó cho thấy khối u có dạng bán đặc, bờ viền không đều và được phân loại Lung-RADS 4B - nhóm tổn thương có nguy cơ ác tính cao. Ngay sau đó, chị đến viện để được đánh giá và điều trị chuyên sâu.

Các bác sỹ khi điều trị cho biết, khối u của người bệnh có kích thước khoảng 24 mm và cần được sinh thiết để xác định bản chất. Tuy nhiên, đây là trường hợp khó bởi khối u nằm xa phế quản và khí quản, lại bị xương sườn che khuất nên không thuận lợi để sinh thiết qua nội soi phế quản hoặc chọc kim xuyên thành ngực như thông thường.

Nếu áp dụng quy trình điều trị truyền thống, người bệnh sẽ phải trải qua một cuộc phẫu thuật lấy mẫu mô, chờ kết quả giải phẫu bệnh rồi mới thực hiện phẫu thuật điều trị nếu xác định ung thư. Điều này đồng nghĩa với việc phải trải qua hai lần phẫu thuật, kéo dài thời gian điều trị và hồi phục.

Sau khi hội chẩn, ê-kíp quyết định lựa chọn chiến lược "2 trong 1" là sinh thiết lạnh ngay trong phòng mổ. Nếu kết quả xác định là ung thư, bác sỹ sẽ tiến hành cắt bỏ khối u triệt căn ngay trong cùng cuộc phẫu thuật, giúp người bệnh tránh phải trải qua thêm một lần mổ.

Theo thống kê của GLOBOCAN 2022, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 2,5 triệu ca mắc mới và 1,8 triệu ca tử vong do ung thư phổi. Tại Việt Nam, căn bệnh này ghi nhận 24.426 ca mắc mới và 22.597 ca tử vong mỗi năm, tiếp tục là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư.

Ung thư phổi thường phát triển âm thầm trong khoảng từ một đến một năm rưỡi trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Ở giai đoạn sớm, đa số người bệnh hoàn toàn không có biểu hiện bất thường nên dễ bỏ lỡ "thời điểm vàng" để điều trị. Khi xuất hiện các dấu hiệu như ho kéo dài, khó thở, đau ngực hoặc nhiễm trùng hô hấp tái diễn, bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn muộn, việc điều trị trở nên khó khăn hơn và tiên lượng cũng kém hơn.

Trường hợp của chị Lợi cho thấy ung thư phổi không chỉ xảy ra ở người hút thuốc hay những người có yếu tố nguy cơ điển hình. Dù nguy cơ thấp hơn, những người không hút thuốc vẫn có thể mắc bệnh do nhiều nguyên nhân khác như ô nhiễm môi trường, tiếp xúc với các chất độc hại, yếu tố di truyền hoặc những biến đổi sinh học chưa được nhận biết.

Chính vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động tầm soát để phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm, khi khả năng điều trị khỏi và bảo tồn chức năng phổi còn rất cao.

Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ cùng Bộ Y tế khuyến cáo những người từ 50-80 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, đang hút thuốc hoặc đã bỏ thuốc trong vòng 15 năm, người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi hoặc thường xuyên tiếp xúc với các chất độc hại như amiăng, cadimi, niken, crom, uranium, thạch tín... nên tầm soát ung thư phổi hằng năm bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT).

Đối với những người không thuộc nhóm nguy cơ cao, các chuyên gia vẫn khuyến nghị nên khám sức khỏe và tầm soát định kỳ mỗi 3-5 năm để phát hiện sớm những tổn thương bất thường, nâng cao cơ hội điều trị thành công.

Nuốt đau vì thói quen uống thuốc với ít nước, cô gái 26 tuổi bị loét thực quản

Cho rằng mình chỉ bị đau dạ dày hoặc trào ngược dạ dày thực quản do áp lực công việc, chị Hảo (26 tuổi, TP Hồ Chí Minh) cố chịu đựng tình trạng nuốt đau, nuốt nghẹn, đau dọc sau xương ức kèm đầy bụng và ợ hơi kéo dài suốt một tuần. Chỉ đến khi các triệu chứng ngày càng rõ rệt, ảnh hưởng đến ăn uống và sinh hoạt, chị mới đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP Hồ Chí Minh thăm khám.

Kết quả nội soi khiến người bệnh bất ngờ khi các bác sỹ phát hiện một ổ loét kích thước khoảng 5-10 mm ở đoạn một phần ba giữa đến dưới của thực quản. Đây là vị trí thường gặp của tổn thương do thuốc mắc kẹt trong lòng thực quản.

Khai thác tiền sử, BS.CKII Lê Thị Thúy, chuyên khoa Nội Tổng hợp ghi nhận chị Hảo đang điều trị bệnh da bằng kháng sinh chứa hoạt chất doxycycline trong khoảng 10 ngày. Tuy nhiên, mỗi lần uống thuốc, chị chỉ uống với một ngụm nước nhỏ rồi nằm nghỉ ngay sau đó.

Theo bác sỹ Thúy, đây chính là nguyên nhân dẫn đến tổn thương thực quản. Doxycycline là kháng sinh có tính axit cao, thường được chỉ định điều trị mụn trứng cá, nhiễm khuẩn da hoặc một số bệnh nhiễm trùng khác. Khi người bệnh uống thuốc với quá ít nước hoặc nằm ngay sau khi uống, viên thuốc không thể trôi nhanh xuống dạ dày mà dễ mắc lại tại những vị trí hẹp tự nhiên của thực quản, đặc biệt là đoạn giữa hoặc đoạn dưới.

Tại đây, viên thuốc bắt đầu tan ra và giải phóng hoạt chất có tính axit mạnh ngay trên bề mặt niêm mạc. Do không được lượng nước đủ lớn làm loãng và cuốn trôi, nồng độ axit tập trung tại một vị trí, gây bỏng hóa học, dẫn đến viêm, trợt và loét thực quản.

"Nhiều người cho rằng chỉ cần uống thuốc là đủ, nhưng cách uống cũng quan trọng không kém. Một số loại thuốc, đặc biệt là doxycycline, nếu lưu lại trong thực quản quá lâu có thể gây tổn thương niêm mạc chỉ sau thời gian ngắn", bác sỹ cho biết.

Theo Thư viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ (National Library of Medicine), có hơn 70 loại thuốc đã được ghi nhận có thể gây tổn thương thực quản. Trong đó, tổn thương do thuốc chiếm khoảng 22,7% các trường hợp loét thực quản. Riêng nhóm kháng sinh như doxycycline, tetracycline và clindamycin chiếm hơn một nửa số ca bệnh.

Điều đáng lo ngại là các triệu chứng ban đầu của loét thực quản do thuốc rất dễ bị nhầm với đau dạ dày hoặc trào ngược dạ dày thực quản. Người bệnh thường chỉ cảm thấy đau sau xương ức, nuốt đau, nuốt vướng hoặc nóng rát vùng ngực nên dễ tự mua thuốc điều trị mà không tìm ra nguyên nhân thực sự.

Theo BS.CKII Lê Thị Thúy, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, ổ loét có thể lan sâu, gây chảy máu thực quản, hẹp thực quản, thậm chí thủng thực quản - biến chứng nặng có thể đe dọa tính mạng.

Sau khi xác định nguyên nhân, chị Hảo được điều trị bằng thuốc giúp làm lành niêm mạc thực quản, đồng thời được hướng dẫn thay đổi hoàn toàn thói quen sử dụng thuốc. Người bệnh được khuyến cáo uống thuốc viên, đặc biệt là kháng sinh, thuốc giảm đau chống viêm hoặc thuốc điều trị loãng xương nhóm bisphosphonate, với khoảng 150-200 ml nước, tương đương một cốc nước đầy.

Sau khi uống thuốc, cần duy trì tư thế ngồi hoặc đứng thẳng ít nhất 30 phút, tuyệt đối không nằm ngay để tránh viên thuốc bị lưu lại hoặc trào ngược lên thực quản. Trong thời gian điều trị, người bệnh cũng nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu, đồng thời hạn chế đồ cay nóng, thực phẩm có tính axit, đồ uống có gas và các chất kích thích nhằm tạo điều kiện cho niêm mạc thực quản hồi phục.

Sau quá trình điều trị, kết quả nội soi kiểm tra cho thấy ổ loét thực quản đã lành hoàn toàn, bề mặt tổn thương sạch và đang trong giai đoạn biểu mô hóa. Các tổn thương viêm xước tại dạ dày cũng hồi phục, người bệnh không còn cảm giác đau khi nuốt, ăn uống và sinh hoạt trở lại bình thường.

Các chuyên gia tiêu hóa lưu ý, uống thuốc đúng cách là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả điều trị và phòng ngừa biến chứng.

Chỉ một thói quen tưởng chừng vô hại như uống thuốc với quá ít nước hoặc nằm ngay sau khi uống cũng có thể khiến viên thuốc trở thành "tác nhân" gây bỏng và loét thực quản. Vì vậy, nếu xuất hiện các triệu chứng như nuốt đau, nuốt nghẹn, đau sau xương ức hoặc đau tăng lên sau khi dùng thuốc, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm, tránh những biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra.