Trong bối cảnh đó, chuyển đổi từ cách tiếp cận quản lý từng bệnh riêng lẻ sang quản lý toàn diện, gắn với khai thác hiệu quả dữ liệu y tế, trở thành hướng đi mang tính nền tảng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và bảo đảm tính bền vững của chính sách bảo hiểm y tế.

Theo số liệu công bố tại Hội thảo khoa học về hệ thống bảo hiểm y tế bền vững tại Việt Nam, năm 2025 ghi nhận khoảng 51 triệu lượt khám, chữa bệnh liên quan đến các bệnh không lây nhiễm, với tổng chi trả bảo hiểm y tế đạt 19,85 nghìn tỷ đồng. Đây là nhóm bệnh chiếm tỷ trọng lớn trong tổng gánh nặng bệnh tật, đồng thời là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tại Việt Nam.

Chính sách bảo hiểm y tế thời gian qua tiếp tục được hoàn thiện, giữ vai trò trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giảm gánh nặng chi phí và tăng tính công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

Tuy vậy, áp lực tài chính gia tăng rõ rệt do đặc thù của các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, béo phì và bệnh thận mạn tính. Đây là nhóm bệnh cần điều trị kéo dài, chi phí lớn, nguy cơ biến chứng cao, tác động trực tiếp đến khả năng cân đối quỹ bảo hiểm y tế.

Báo cáo của cơ quan bảo hiểm xã hội cho thấy, năm 2025 có gần 98 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, đạt tỷ lệ bao phủ 95,16% dân số. Tổng số lượt khám, chữa bệnh đạt hơn 195,1 triệu lượt, tăng 6,5% so với năm trước. Tổng chi đề nghị thanh toán bảo hiểm y tế lên tới 166,4 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 16,43%.

Quỹ bảo hiểm y tế đang chi trả cho khoảng 7,98 triệu người tăng huyết áp, hơn 3,3 triệu người mắc đái tháo đường, hơn 1,1 triệu người bệnh hô hấp mạn tính, gần 500 nghìn bệnh nhân ung thư và hàng trăm nghìn ca can thiệp tim mạch.

Dưới góc độ chuyên môn, các bệnh không lây nhiễm có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, tăng huyết áp và rối loạn lipid máu. Khoảng 90% bệnh nhân đái tháo đường típ 2 có tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Tuy nhiên, hiệu quả kiểm soát bệnh còn hạn chế, với chỉ gần 30% bệnh nhân đạt mục tiêu điều trị. Thực trạng này làm gia tăng nguy cơ biến chứng, đặc biệt là biến chứng tim mạch và thận, kéo theo chi phí điều trị tăng cao và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, nếu kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, lipid máu và cân nặng, có thể giảm tới 45% nguy cơ tử vong sớm.

Từ thực tiễn đó, yêu cầu đổi mới phương thức quản lý trở nên cấp thiết, chuyển từ điều trị đơn lẻ sang quản lý toàn diện hội chứng rối loạn chuyển hóa gồm béo phì, đái tháo đường, tim mạch và bệnh thận mạn tính, đồng thời chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động trong phòng ngừa và kiểm soát bệnh tật.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiệu quả rõ rệt của cách tiếp cận toàn diện. Tại Thái Lan, hệ thống y tế triển khai phân tầng sức khỏe dân số theo mức độ nguy cơ, ưu tiên can thiệp sớm đối với nhóm nguy cơ trung bình nhằm hạn chế chuyển sang nhóm nguy cơ cao.

Đồng thời, tăng cường vai trò của y tế cơ sở, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, quản lý và điều trị, cùng với sự tham gia của khu vực công và tư, tạo nền tảng cho việc duy trì nguồn lực tài chính bền vững.

Với Đan Mạch, mô hình quản lý bệnh dựa trên dữ liệu được triển khai đồng bộ, cho phép phát hiện sớm nguy cơ, theo dõi diễn biến và can thiệp kịp thời. Hệ thống vận hành theo ba cấp độ gồm can thiệp cấp tính, theo dõi bán cấp và cải tiến chất lượng dựa trên phân tích dữ liệu dân số. Cách tiếp cận này góp phần tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả điều trị trên phạm vi toàn hệ thống.

Còn ở Việt Nam, theo ông Nguyễn Đức Hòa, Phó Giám đốc Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, việc phát triển và khai thác dữ liệu y tế đang được xác định là yếu tố then chốt trong nâng cao hiệu quả quản lý bệnh không lây nhiễm. Hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử đã ghi nhận hơn 34 triệu hồ sơ được tạo lập, tạo nền tảng cho quản lý liên tục tình trạng sức khỏe, giảm trùng lặp dịch vụ và tiết kiệm chi phí.

Song song với đó, yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao chất lượng mã hóa lâm sàng và kiểm soát chất lượng thông tin được đặt ra nhằm bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và minh bạch. Việc xây dựng các cơ chế tài chính và quản lý phù hợp sẽ giúp dữ liệu trở thành công cụ hiệu quả trong giám sát, điều trị và hoạch định chính sách.

Ứng dụng công nghệ thông tin, phát triển các công cụ phân tích, hệ thống cảnh báo sớm và nền tảng dữ liệu lớn được xem là trụ cột hỗ trợ quản lý bệnh không lây nhiễm. Những công cụ này không chỉ giúp dự báo xu hướng bệnh tật mà còn góp phần kiểm soát lạm dụng dịch vụ y tế, tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ bảo hiểm y tế.

Trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm tiếp tục gia tăng, chuyển đổi sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu và tiếp cận toàn diện không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm tính bền vững của hệ thống bảo hiểm y tế, đồng thời nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân trong dài hạn.