Sinh ít con, sinh con muộn, thậm chí không muốn sinh con đang trở nên phổ biến, đặc biệt tại các đô thị và những địa phương có mức sinh thấp. Trước xu hướng này, chính sách dân số tiếp tục được điều chỉnh theo từng địa bàn, trong đó 10 tỉnh, thành có mức sinh thấp hơn mức sinh cả nước sẽ tập trung triển khai các hoạt động khuyến khích các cặp vợ chồng, cá nhân sinh đủ hai con.

Nội dung này được Bộ Y tế đưa vào Thông tư hướng dẫn một số nội dung thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 vừa ban hành.

Theo đó, 10/34 tỉnh, thành phố có mức sinh thấp hơn mức sinh cả nước gồm Hà Nội, Khánh Hòa, Đồng Nai, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cà Mau, Cần Thơ, Tây Ninh và TP.HCM. Tại các địa phương này, một trong những nhiệm vụ được đặt ra là cung cấp kiến thức, nâng cao năng lực cho cán bộ y tế - dân số cấp xã về triển khai chính sách khuyến khích sinh đủ hai con và các dịch vụ y tế liên quan.

Cục Dân số sẽ xây dựng, biên soạn và thử nghiệm tài liệu về chính sách khuyến khích sinh đủ hai con cùng các dịch vụ y tế liên quan. Từ tài liệu và hướng dẫn của Cục Dân số, Sở Y tế các tỉnh, thành phố xây dựng, biên tập hoặc điều chỉnh nội dung phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, đồng thời tổ chức phát động phong trào khuyến khích các cặp vợ chồng, cá nhân sinh đủ hai con.

Việc tập trung triển khai tại nhóm địa phương có mức sinh thấp phản ánh sự phân hóa trong chính sách dân số theo từng địa bàn. Cục Dân số đánh giá mức sinh thấp tiếp tục là thách thức lớn nhất của công tác dân số hiện nay, trong bối cảnh tổng tỷ suất sinh toàn quốc năm 2025 chỉ đạt 1,93 con/phụ nữ, chưa đạt mức sinh thay thế và xu hướng sinh ít, sinh muộn tiếp tục gia tăng.

Tình trạng kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít con hoặc không muốn sinh con ngày càng phổ biến, rõ nét hơn tại các đô thị và khu vực có mức sinh thấp. Trong lúc đó, chính sách hỗ trợ, khuyến khích sinh đủ hai con tại nhiều địa phương còn hạn chế, phần lớn đang trong quá trình xây dựng hoặc thí điểm, chưa đủ mạnh để tạo chuyển biến rõ rệt và bền vững.

Khuyến khích sinh đủ hai con cũng được triển khai cùng các hoạt động dành cho nam, nữ chuẩn bị kết hôn. Người trẻ sẽ được cung cấp kiến thức về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, mang thai, sinh con, chăm sóc và nuôi dạy trẻ nhỏ, đồng thời được trang bị kiến thức về quản lý tài chính gia đình.

Bộ Y tế cũng đề xuất triển khai các hoạt động khuyến khích nam, nữ kết hôn trước tuổi 30. Các nội dung liên quan trực tiếp đến chuẩn bị kết hôn, mang thai và nuôi con nhỏ sẽ được cung cấp cho nam, nữ thanh niên, phụ nữ mang thai và người đang nuôi con nhỏ trên nền tảng số.

Chương trình dự kiến tổ chức các khóa học trước kết hôn cho người trẻ chuẩn bị bước vào cuộc sống gia đình. Cục Dân số sẽ xây dựng tài liệu cung cấp kiến thức và kỹ năng về hôn nhân, gia đình, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, mang thai, sinh con, sử dụng và quản lý tài chính gia đình.

Hằng năm, Sở Y tế các tỉnh, thành phố lựa chọn 20% số xã, phường để triển khai hoạt động. Tại mỗi xã, phường được lựa chọn sẽ tổ chức ít nhất một cuộc hội thảo, tọa đàm hoặc giao lưu dành cho nam, nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn, tập trung vào kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản, chuẩn bị cuộc sống vợ chồng và giá trị gia đình.

Theo quy định của Luật Dân số, mức sinh thay thế được xác định là 2,1 con/phụ nữ. Do đó, tất cả các địa phương có tổng tỷ suất sinh thấp hơn ngưỡng này đều thuộc diện áp dụng chính sách hỗ trợ. Theo đó, mọi phụ nữ sinh con tại các địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế đều đủ điều kiện hưởng chính sách hỗ trợ tài chính theo quy định.

Còn theo Quyết định số 291/QĐ-TTg, việc phân loại địa phương sẽ không còn chia thành các nhóm "mức sinh cao", "mức sinh thấp" hay "mức sinh thay thế" như trước đây. Thay vào đó, chỉ còn hai nhóm địa phương được xác định dựa trên ngưỡng 2,1 con/phụ nữ, gồm địa phương có mức sinh trên mức sinh thay thế và địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế.

Chính sách hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được áp dụng trên phạm vi toàn quốc, không phụ thuộc địa phương có mức sinh cao hay thấp. Chẳng hạn, TP.HCM hỗ trợ 5 triệu đồng; Hải Phòng hỗ trợ 3 triệu đồng; Tây Ninh hỗ trợ 2 triệu đồng; Đồng Nai và Đồng Tháp cùng hỗ trợ 1 triệu đồng.

Về phạm vi áp dụng chính sách hỗ trợ tài chính đối với phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, TS.Nguyễn Thị Thu, Phó trưởng Phòng Quy mô Dân số và Kế hoạch hóa gia đình (Cục Dân số) cho biết, Luật Dân số quy định ba nhóm đối tượng được hưởng chính sách.

Nhóm thứ nhất là phụ nữ thuộc các dân tộc thiểu số rất ít người khi sinh con và được áp dụng trên phạm vi cả nước. Nhóm thứ hai là phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, cũng được áp dụng trên toàn quốc, không phân biệt nơi cư trú. Nhóm thứ ba là phụ nữ sinh con tại các tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế.

Về lộ trình thực hiện, chính sách hỗ trợ đối với phụ nữ thuộc các dân tộc thiểu số rất ít người đã được triển khai từ ngày 1/7/2026. Trong khi đó, hai nhóm đối tượng còn lại, gồm phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi và phụ nữ sinh con tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế, sẽ chính thức được hưởng chính sách từ ngày 1/5/2027.