Chị Thu bị liệt mặt từ khi mới 2 tuổi. Một nửa khuôn mặt gần như không thể vận động khiến gương mặt mất cân đối, mắt khó nhắm kín và nụ cười luôn méo lệch. Dù việc ăn uống không bị ảnh hưởng, nhưng sự bất đối xứng trên khuôn mặt khiến chị lớn lên cùng cảm giác mặc cảm, đặc biệt mỗi khi phải giao tiếp với người khác.

Gia đình từng đưa chị đi chữa trị ở nhiều nơi, nhưng tình trạng không cải thiện. Khi trưởng thành, chị dần quen với việc sống cùng khiếm khuyết ấy, dù trong lòng luôn mong một ngày có thể mỉm cười tự nhiên như bao người khác.

Khoảng 20 năm trước, chị từng tìm đến bệnh viện và được GS-TS.Nguyễn Tài Sơn phẫu thuật bước đầu bằng phương pháp đặt thần kinh xuyên mặt - kỹ thuật giúp dẫn truyền tín hiệu thần kinh từ bên mặt lành sang bên bị liệt để tạo nền tảng phục hồi vận động.

Theo kế hoạch điều trị, sau khi đặt thần kinh xuyên mặt, bệnh nhân cần chờ khoảng một năm để dây thần kinh phục hồi, sau đó tiến hành phẫu thuật lần hai là ghép cơ và nối thần kinh nhằm khôi phục vận động khuôn mặt.

Thế nhưng vì tâm lý sợ phẫu thuật và những lo lắng cá nhân, chị Thu đã không quay lại bệnh viện để tiếp tục điều trị. Thời gian trôi qua, khuôn mặt chị dần thay đổi. Khi còn trẻ, làn da và cơ mặt còn săn chắc nên sự lệch lạc chưa quá rõ ràng. Nhưng theo năm tháng, các cơ bị liệt lâu ngày bắt đầu teo đi, mất trương lực, khiến khuôn mặt ngày càng sa trễ.

Chị kể, lần trước bác sỹ cũng nói với tôi là phải làm hai lần. Lần đầu là nối thần kinh xuyên mặt, sau khoảng 6 tháng sẽ làm tiếp lần thứ hai là ghép cơ để phục hồi vận động. Nhưng lúc đó tôi sợ đau nên không quay lại làm tiếp.

Sau nhiều năm, tôi thấy khuôn mặt ngày càng bị xệ xuống, đặc biệt là bên bị liệt. Khi ra ngoài xã hội hay đi làm, tôi cũng cảm thấy không được tự tin. Vì vậy sau đúng 20 năm, tôi quyết định quay lại để phẫu thuật tiếp, hy vọng khuôn mặt sẽ cân đối hơn và mình có thể tự tin hơn trong cuộc sống”, chị Thu chia sẻ.

Qua thăm khám, các bác sỹ nhận thấy một nửa khuôn mặt của chị gần như không còn hoạt động cơ, tình trạng này bộc lộ rõ khi bệnh nhân cười hoặc nói chuyện.

Theo TS.Nguyễn Hồng Nhung, giảng viên Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), Phó Chủ nhiệm Bộ môn Phẫu thuật Hàm mặt và Tạo hình, hiện công tác tại Khoa Phẫu thuật Hàm mặt, Phẫu thuật Tạo hình thẩm mỹ và Vi phẫu, Bệnh viện E, liệt mặt kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn có thể gây ra nhiều vấn đề chức năng.

Một số bệnh nhân không thể nhắm kín mắt, dẫn đến khô mắt hoặc viêm giác mạc. Trường hợp nặng hơn còn có thể ảnh hưởng đến ăn nhai hoặc gây tổn thương niêm mạc miệng. May mắn là với bệnh nhân Thu, chức năng ăn uống vẫn bình thường, vấn đề chủ yếu là sự mất cân đối trên khuôn mặt.

Trong ca phẫu thuật lần này, các bác sỹ quyết định thực hiện ghép cơ thon tự do. Đây là kỹ thuật vi phẫu thường được sử dụng để phục hồi nụ cười cho những bệnh nhân liệt mặt lâu năm. Khi kiểm tra lại dây thần kinh xuyên mặt đã được đặt từ 20 năm trước, ê-kíp phẫu thuật nhận thấy dây thần kinh này vẫn còn hoạt động và tín hiệu dẫn truyền vẫn tốt. Đây là điều kiện thuận lợi để tiếp tục ghép cơ cho bệnh nhân.

Điểm đặc biệt của ca phẫu thuật là cơ ghép được kết nối với hai nguồn thần kinh khác nhau. Nguồn thứ nhất là thần kinh cơ cắn, nằm gần vùng tổn thương, giúp cơ ghép nhận tín hiệu và bắt đầu co cơ sớm sau phẫu thuật.

Nguồn thứ hai là thần kinh xuyên mặt từ phía bên lành - dây thần kinh đã được đặt từ lần phẫu thuật cách đây 20 năm. Nguồn thần kinh này giúp đồng bộ vận động giữa hai bên khuôn mặt, tạo điều kiện để bệnh nhân có thể cười tự nhiên hơn.

Theo các bác sỹ, việc sử dụng hai nguồn thần kinh giúp tăng khả năng phục hồi của cơ ghép so với phương pháp chỉ sử dụng một nguồn thần kinh như trước đây.

Trong cùng một thì phẫu thuật, các bác sỹ vừa ghép cơ vừa nối thần kinh cơ cắn, đồng thời kết nối thêm với thần kinh xuyên mặt đã có sẵn. Nhờ vậy, cơ ghép có thể nhận tín hiệu từ hai nguồn thần kinh khác nhau, giúp tăng cơ hội phục hồi vận động.

Thông thường, một ca phẫu thuật ghép cơ và nối thần kinh kéo dài khoảng 6-7 giờ. Tuy nhiên, với những trường hợp phải nối hai nguồn thần kinh như ca bệnh này, thời gian phẫu thuật có thể kéo dài 8-9 giờ.

Toàn bộ quá trình ghép cơ và nối thần kinh được thực hiện bằng kỹ thuật vi phẫu dưới kính hiển vi, với những mũi khâu cực nhỏ, thậm chí nhỏ hơn cả sợi tóc, đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác cao của ê-kíp phẫu thuật.

Tuy nhiên, phẫu thuật mới chỉ là bước đầu của hành trình phục hồi. Sau mổ, bệnh nhân cần trải qua quá trình tập luyện kiên trì để các cơ hai bên khuôn mặt hoạt động đồng đều. Người bệnh phải tập cười trước gương, tập nhe răng và luyện tập các động tác vận động cơ mặt để dần lấy lại sự tự nhiên cho nụ cười.

Theo GS.Nguyễn Tài Sơn, nguyên nhân của liệt mặt vô căn thường liên quan đến virus, nhiễm lạnh hoặc tình trạng co thắt mạch máu nuôi dây thần kinh số 7. Khi dây thần kinh bị thiếu máu nuôi dưỡng và sưng lên trong ống xương hẹp, quá trình dẫn truyền thần kinh sẽ bị gián đoạn, khiến các cơ mặt bị liệt.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng phần lớn trường hợp liệt mặt vô căn nếu được phát hiện và điều trị kịp thời trong tuần đầu bằng thuốc chống viêm, giảm phù nề và phục hồi chức năng, bệnh nhân hoàn toàn có thể tránh được những di chứng lâu dài.

“Người bệnh khi thấy dấu hiệu méo miệng, nhắm mắt không kín hoặc yếu một bên mặt cần đến cơ sở chuyên khoa càng sớm càng tốt. Điều trị đúng thời điểm có thể giúp phục hồi hoàn toàn và tránh phải trải qua những cuộc phẫu thuật phức tạp sau này”, các bác sỹ khuyến cáo.

Với chị Thu, ca phẫu thuật lần này không chỉ là một can thiệp y khoa mà còn là cơ hội để chị tìm lại sự tự tin sau nhiều năm sống với mặc cảm. Trước khi bước vào ca phẫu thuật kéo dài nhiều giờ, chị chỉ có một mong muốn rất giản dị rằng chỉ mong khuôn mặt cân đối hơn để có thể tự tin cười và giao tiếp như mọi người.

Hai mươi năm sống cùng mặc cảm, chị Thu hiểu hơn ai hết giá trị của một nụ cười bình thường. Ca phẫu thuật tại Bệnh viện E không chỉ giúp phục hồi vận động khuôn mặt mà còn mở ra cơ hội để chị tìm lại sự tự tin đã mất suốt nhiều năm. Và đôi khi, trong y học, điều ý nghĩa nhất không chỉ là chữa lành một tổn thương trên cơ thể, mà còn là trả lại cho người bệnh niềm tin để mỉm cười với cuộc sống.