Không ít trường hợp cho rằng mình mắc zona thần kinh nên tự mua thuốc điều trị hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng. Thế nhưng, thực tế nguyên nhân lại đến từ một loại côn trùng nhỏ bé nhưng chứa độc tố rất mạnh: kiến ba khoang.

Theo các bác sỹ chuyên khoa da liễu, sự nhầm lẫn giữa viêm da do kiến ba khoang và zona thần kinh là một trong những nguyên nhân khiến nhiều người điều trị sai cách, làm tổn thương da trở nên nghiêm trọng hơn.

TS.Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, kiến ba khoang không cắn hay đốt người như nhiều người vẫn nghĩ. Tổn thương xuất hiện do da tiếp xúc với dịch chứa độc tố Pederin có trong cơ thể loài côn trùng này.

Pederin là một độc tố có khả năng gây viêm da kích ứng rất mạnh. Vào mùa gặt hoặc sau mưa bão, môi trường sống của kiến ba khoang bị xáo trộn khiến chúng thường bay vào nhà theo ánh đèn điện, bám vào quần áo, khăn mặt hoặc chăn màn.

Nhiều người có phản xạ dùng tay đập hoặc miết mạnh khi phát hiện kiến bò trên cơ thể. Chính hành động này khiến cơ thể kiến bị nghiền nát, giải phóng độc tố tiếp xúc trực tiếp với da. Nguy hiểm hơn, độc tố có thể dính vào tay rồi lan sang các vùng khác như mặt, cổ hoặc mắt.

Tại Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, các bác sỹ thường xuyên tiếp nhận những trường hợp viêm da do kiến ba khoang nhưng lại được điều trị theo hướng của bệnh zona thần kinh.

Mặc dù cùng có biểu hiện nổi mụn nước và gây cảm giác đau rát, song bản chất hai bệnh hoàn toàn khác nhau. Viêm da do kiến ba khoang là phản ứng viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố Pederin gây ra. Tổn thương thường xuất hiện ở các vùng da hở, có dạng vệt dài hoặc đám nhỏ, mụn nước có thể kèm mủ trắng đục ở giữa. Người bệnh thường cảm thấy nóng rát, bỏng rát và ngứa nhiều.

Trong khi đó, zona thần kinh là bệnh do virus Herpes zoster gây nên. Các mụn nước thường mọc thành từng chùm, phân bố dọc theo đường đi của dây thần kinh và chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể. Người bệnh thường đau nhức sâu, cảm giác như kim châm hoặc bỏng rát từ bên trong. Một số trường hợp còn kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi và đau nhức toàn thân.

Theo bác sỹ Nguyễn Hữu Trường, việc sử dụng thuốc kháng virus điều trị zona sẽ không mang lại hiệu quả đối với viêm da do kiến ba khoang. Ngược lại, nhiều người còn đắp lá cây, lá trầu không, lá phèn đen hoặc các loại thuốc dân gian chưa được kiểm chứng lên vùng da tổn thương.

Đây là sai lầm nguy hiểm bởi lúc này hàng rào bảo vệ da đã bị tổn thương. Các loại lá hoặc nguyên liệu không đảm bảo vệ sinh có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng, loét sâu, thậm chí để lại sẹo kéo dài.

Các chuyên gia nhấn mạnh, xử trí đúng ngay từ những phút đầu sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hạn chế mức độ tổn thương.

Nếu phát hiện kiến ba khoang đang bò trên da, tuyệt đối không dùng tay đập hoặc chà xát. Thay vào đó, nên nhẹ nhàng thổi hoặc dùng giấy gạt côn trùng ra khỏi cơ thể.

Ngay sau đó, cần rửa sạch vùng da nghi ngờ tiếp xúc bằng nước sạch, xà phòng dịu nhẹ hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ độc tố còn sót lại trên bề mặt da. Việc làm sạch càng sớm thì nguy cơ tổn thương càng giảm.

Trong giai đoạn đầu, người dân có thể sử dụng các dung dịch sát khuẩn nhẹ hoặc các sản phẩm phục hồi da chứa panthenol (vitamin B5), kẽm oxide theo hướng dẫn của nhân viên y tế để làm dịu vùng da bị kích ứng.

Bác sỹ cũng lưu ý không tự ý sử dụng các thuốc bôi chứa corticoid mạnh hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Trường hợp tổn thương lan rộng, xuất hiện mủ, đau rát kéo dài, sốt hoặc ảnh hưởng đến vùng mắt, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị.

Theo TS.Nguyễn Hữu Trường, điều trị đúng ngay từ đầu không chỉ giúp kiểm soát tình trạng viêm da, hạn chế nguy cơ nhiễm trùng mà còn góp phần ngăn ngừa sẹo và các di chứng thẩm mỹ kéo dài.

Mùa hè là thời điểm kiến ba khoang hoạt động mạnh, vì vậy mỗi người cần chủ động phòng tránh bằng cách hạn chế mở cửa khi bật đèn sáng vào ban đêm, sử dụng lưới chắn côn trùng, kiểm tra quần áo, chăn màn trước khi sử dụng và đặc biệt không dùng tay đập kiến khi phát hiện chúng bò trên cơ thể. Những biện pháp đơn giản nhưng đúng cách có thể giúp tránh được những tổn thương da không đáng có.

Ngoài ra, theo các chuyên gia y học dự phòng, với zona thần kinh, thì tiêm vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhằm phòng bệnh. Trong đó, vắc-xin Shingrix (Bỉ) là loại vắc-xin tái tổ hợp được nghiên cứu nhằm phòng ngừa bệnh zona thần kinh do virus Varicella Zoster tái hoạt. Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, vắc-xin còn góp phần hạn chế tình trạng đau thần kinh sau zona và nhiều biến chứng liên quan.

Vắc-xin được khuyến cáo cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao do suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị bệnh lý nền. Theo dữ liệu nghiên cứu, hiệu quả bảo vệ của Shingrix có thể duy trì ở mức cao trong nhiều năm sau tiêm.

Ths.Nguyễn Minh Hồng, Hệ thống tiêm chủng Long Châu cho hay, một trong những điểm đáng chú ý của Shingrix là công nghệ vắc-xin tái tổ hợp với kháng nguyên glycoprotein E kết hợp hệ bổ trợ miễn dịch AS01, giúp tăng cường khả năng tạo đáp ứng miễn dịch mạnh và bền vững hơn ở người lớn tuổi, nhóm có nguy cơ cao mắc zona thần kinh.

Lịch tiêm Shingrix gồm 2 mũi. Với người từ 50 tuổi trở lên, mũi thứ hai được tiêm sau mũi đầu tiên ít nhất 2 tháng. Với người suy giảm miễn dịch hoặc nguy cơ cao, khoảng cách giữa hai mũi có thể rút ngắn theo chỉ định chuyên môn.

Sau tiêm, một số phản ứng thường gặp có thể xuất hiện như đau, sưng đỏ tại vị trí tiêm, mệt mỏi, đau cơ, sốt nhẹ hoặc ớn lạnh. Các chuyên gia cho biết đây là phản ứng thông thường khi hệ miễn dịch được kích hoạt để tạo kháng thể bảo vệ cơ thể.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, kiểm soát bệnh nền và tăng cường miễn dịch nhằm giảm nguy cơ virus tái hoạt gây bệnh.

Các bác sỹ khuyến cáo người dân, đặc biệt là người lớn tuổi và người có bệnh nền, không nên chủ quan với zona thần kinh bởi đây không chỉ là bệnh ngoài da đơn thuần mà có thể để lại hậu quả kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng cuộc sống nếu không được phòng ngừa đúng cách.