Giữ người bệnh ở tuyến dưới bằng năng lực chuyên môn

Tình trạng quá tải tại một số bệnh viện tuyến chuyên sâu, thiếu thuốc, vật tư y tế cục bộ và khoảng cách về chất lượng khám, chữa bệnh giữa các vùng miền vẫn đang đặt ra bài toán về khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân.

Trong khi đó, tại một số cơ sở y tế tuyến dưới, hạn chế về cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực khiến khả năng giữ người bệnh điều trị tại địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu.

Những vấn đề này được cử tri TP.HCM phản ánh và kiến nghị Bộ Y tế tiếp tục có giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở, khắc phục tình trạng thiếu thuốc, vật tư và giảm quá tải bệnh viện; đồng thời tăng đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đào tạo nguồn nhân lực y tế chất lượng cao, nhất là tại những địa bàn còn khó khăn.

Một vấn đề khác được đặt ra là chuyển đổi số y tế chưa đồng bộ. Việc liên thông dữ liệu, hồ sơ bệnh án điện tử và các nền tảng phục vụ khám, chữa bệnh ở một số nơi còn bất cập, ảnh hưởng đến quá trình tiếp cận và sử dụng dịch vụ của người dân.

Phản hồi kiến nghị của cử tri, thông tin từ Bộ Y tế cho biết, tình trạng quá tải bệnh viện đã từng bước được cải thiện nhưng vẫn xuất hiện cục bộ tại một số bệnh viện cấp chuyên sâu, bệnh viện đầu ngành và những chuyên khoa có nhu cầu khám, chữa bệnh lớn.

Phía sau tình trạng này là nhiều nguyên nhân đan xen, từ nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, già hóa dân số, thay đổi mô hình bệnh tật đến năng lực cung ứng dịch vụ, nhân lực, thuốc và thiết bị y tế chưa đồng đều giữa các địa phương. Sự liên thông, phối hợp và chuyển người bệnh giữa các cấp chuyên môn kỹ thuật ở một số nơi cũng chưa thực sự hiệu quả.

Bởi vậy, giảm quá tải bệnh viện tuyến trên không thể chỉ trông chờ vào việc mở rộng thêm giường bệnh tại những cơ sở đang quá tải. Một lời giải căn cơ hơn là nâng khả năng giải quyết bệnh tật ngay từ tuyến dưới, để người dân được khám, điều trị phù hợp tại nơi gần nhất và chỉ phải chuyển lên tuyến chuyên sâu khi thực sự cần thiết.

Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định từ ngày 1/1/2025, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được xếp thành ba cấp chuyên môn kỹ thuật gồm cấp ban đầu, cấp cơ bản và cấp chuyên sâu.

Khác với cách phân tuyến chủ yếu dựa trên đơn vị hành chính trước đây, việc xếp cấp hiện dựa trên năng lực cung cấp dịch vụ, phạm vi hoạt động chuyên môn, khả năng đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và nghiên cứu khoa học.

Cách tổ chức này hướng tới đưa người bệnh đến đúng cấp chuyên môn phù hợp với tình trạng bệnh, tăng khả năng liên thông giữa các cơ sở và chuyển người bệnh trở lại nơi chăm sóc ban đầu để tiếp tục quản lý, theo dõi sau khi đã điều trị ổn định ở cấp chuyên sâu.

Muốn mô hình vận hành hiệu quả, điều kiện quan trọng là tuyến dưới phải có đủ năng lực để tiếp nhận người bệnh. Bộ Y tế đang tiếp tục triển khai chỉ đạo tuyến, luân phiên người hành nghề, đào tạo theo nhu cầu, chuyển giao các gói kỹ thuật và phát triển khám, chữa bệnh từ xa.

Mạng lưới khám, chữa bệnh từ xa hiện đã kết nối hơn 1.500 cơ sở y tế, tạo điều kiện để bác sỹ tại cơ sở được hội chẩn, tư vấn chuyên môn và hỗ trợ xử trí những trường hợp khó. Khi năng lực chẩn đoán và điều trị được tăng lên, một bộ phận người bệnh có thể được giải quyết ngay tại địa phương thay vì chuyển lên bệnh viện tuyến trên.

Một giải pháp là Đề án "Phát triển mạng lưới bệnh viện vệ tinh giai đoạn 2026-2030" được Bộ Y tế phê duyệt ngày 17/4/2026. Dự kiến mạng lưới có 54 bệnh viện hạt nhân và khoảng 200 bệnh viện vệ tinh, tập trung vào những chuyên khoa, lĩnh vực có nhu cầu chuyển tuyến cao.

Điểm đáng chú ý là hiệu quả của mô hình không chỉ được nhìn ở số lượng kỹ thuật chuyển giao. Kết quả còn phải thể hiện ở khả năng bệnh viện vệ tinh làm chủ kỹ thuật và giảm số người bệnh phải chuyển lên cấp chuyên sâu.

Với y tế cơ sở, Nghị quyết số 72-NQ/TW và Nghị quyết số 282/NQ-CP đặt ra định hướng tổ chức trạm y tế cấp xã theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập, cung cấp các dịch vụ cơ bản, thiết yếu từ phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu đến khám, chữa bệnh và chăm sóc xã hội. Trung tâm y tế khu vực được củng cố để cung cấp đầy đủ, kịp thời dịch vụ khám, chữa bệnh ngoại trú và nội trú ở cấp cơ bản.

Song song với củng cố y tế cơ sở, năng lực chuyên sâu tại địa phương cũng được định hướng phát triển, phấn đấu mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có ít nhất một bệnh viện đạt cấp chuyên sâu. Khi người bệnh có thể tiếp cận dịch vụ kỹ thuật cao ngay tại địa phương, áp lực tập trung vào một số bệnh viện trung ương có thể từng bước được giải tỏa.

Thuốc, thiết bị và nhân lực quyết định sức mạnh của tuyến cơ sở

Năng lực chuyên môn khó có thể được nâng lên nếu cơ sở y tế thiếu thuốc, trang thiết bị hoặc nhân lực. Những yếu tố này vì vậy đang được đặt trong cùng một bài toán củng cố y tế cơ sở. Về nguồn cung thuốc, thông tin từ Bộ Y tế cho biết, dữ liệu báo cáo từ các cơ sở khám, chữa bệnh và cơ sở kinh doanh dược cho thấy về cơ bản nguồn cung đang được bảo đảm. Tuy nhiên, tình trạng thiếu thuốc cục bộ vẫn xảy ra tại một số cơ sở trong một số thời điểm.

Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến việc lập kế hoạch, đấu thầu và mua sắm thuốc tại cơ sở y tế, bên cạnh tình trạng thiếu một số thuốc chuyên khoa sâu, thuốc hiếm có nguồn cung hạn chế trên thị trường và những nguyên nhân khách quan khác.

Để khắc phục, các quy định pháp luật về dược tiếp tục được hoàn thiện, thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực dược được đẩy mạnh, thời gian giải quyết một số thủ tục cấp phép nhập khẩu thuốc được rút ngắn. Việc bảo đảm nguồn cung thuốc hiếm và những thuốc có nguy cơ thiếu cũng được tăng cường.

Với thiết bị y tế, Bộ Y tế đang xây dựng Luật Thiết bị y tế, sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thiết bị y tế và triển khai Đề án Quản lý chuỗi cung ứng thiết bị y tế. Riêng đối với tuyến cơ sở, Thông tư số 22/2026/TT-BYT ban hành ngày 29/6/2026 đã hướng dẫn danh mục máy móc, thiết bị cơ bản phục vụ hoạt động chuyên môn của trạm y tế xã, phường, đặc khu, gồm 159 hệ thống, máy móc và thiết bị.

Nguồn lực đầu tư cũng được mở rộng thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Trong đó, một dự án dành cho nâng cao năng lực mạng lưới y tế cơ sở, tạo cơ sở đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị, nhân lực và khả năng cung ứng dịch vụ, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, biên giới và hải đảo.

Nhưng thiết bị hiện đại chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có đội ngũ đủ năng lực vận hành và làm chủ chuyên môn. Bài toán nhân lực vì thế vẫn là một trong những yếu tố quyết định khả năng nâng chất lượng y tế tuyến dưới.

Dự án "Thí điểm đưa bác sỹ trẻ tình nguyện về công tác tại vùng khó khăn" đang được triển khai nhằm tăng cường bác sỹ có chuyên môn cho vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và những khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đến nay, dự án đã tiếp nhận, đào tạo 886 bác sỹ chuyên khoa cấp I cho các địa bàn này.

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, mục tiêu được đặt ra là hỗ trợ đào tạo trình độ chuyên khoa cho ít nhất 500 bác sỹ tại trạm y tế xã, phường, đặc khu, trung tâm y tế hoặc bệnh viện khu vực, trong đó dự kiến 400 bác sỹ đạt trình độ chuyên khoa trong giai đoạn thực hiện.

Bộ Y tế cũng đang hoàn thiện Khung Đề án "Phát triển nhân lực y tế chất lượng cao giai đoạn 2026-2035, định hướng đến năm 2045".

Cùng với thuốc, thiết bị và nhân lực, dữ liệu đang trở thành một hạ tầng mới của hệ thống y tế. Sổ sức khỏe điện tử, hồ sơ bệnh án điện tử, kết nối dữ liệu giữa các hệ thống thông tin bệnh viện, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh được thúc đẩy nhằm từng bước hình thành dòng dữ liệu liên tục trong quá trình chăm sóc người bệnh.

Ngoài ra, Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp lý về ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế giai đoạn 2026-2028, hướng tới đồng bộ, liên thông dữ liệu khám, chữa bệnh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận dịch vụ.